De dijk langs het Gein is niet veilig genoeg. Op verschillende plaatsen moet er worden verbeterd, door verhoging of verbreding. Maar ’t Gein is ook een prachtig natuurgebied met eeuwenoude bomen en idyllische plekjes. Wat heeft voorrang: veiligheid of natuurschoon? Daarover ging het lijsttrekkersdebat dat waterschap Amstel, Gooi en Vecht (AGV) maandag 20 oktober organiseerde in het kader van de aanstaande Waterschapsverkiezingen.

De oorspronkelijke veenrivier Het Gein is een zijrivier van de Gaasp en loopt van de Geinboogbrug nabij de provinciale weg te Driemond tot aan de Dorpsbrug in de kern van Abcoude. Het Gein maakt onderdeel uit van de boezem van Amstelland en heeft daarom een belangrijke waterafvoerfunctie. Smalle dijken vormen de scheiding tussen de boezem en de lagergelegen polders. Het weidelandschap wordt het meest gebruikt voor de veeteelt. Op de dijk ligt een smalle weg met aan de waterkant een rietzoom. Aan de andere kant staan langs de dijk een aantal bomenrijen, (knot)wilgen. Verspreid langs Het Gein staat de bebouwing dicht op de dijk, waaronder een aantal historische boerderijen. Het Gein heeft ook een belangrijke recreatieve functie.

Het gebied rondom Het Gein is aangewezen als Staatnatuurreservaat (Natuurbeschermingswet) en maakt deel uit van de Provinciale Ecologische Hoofdstructuur (PEHS). Deze bijzondere landschappelijke, natuur- en cultuurhistorische waarden (LNC-waarden) vragen om een zorgvuldige aanpak en een goede afweging van alternatieven én communicatie met aanwonenden en belangenverenigingen. Er wordt een verbeteringsplan opgesteld waarbij naast het verbeteren van de waterkerende functie ook zoveel mogelijk de LNC-waarden worden behouden, ontzien en waar mogelijk versterkt.

Het dijkverbeteringsproject omhelst zowel de dijken langs de noordkant als die aan de zuidkant. Het tracé heeft een totale lengte van ca. 12,1 km en is opgedeeld in 5 dijktrajecten. Een dijkdoorbraak is in Nederland niet acceptabel. Er bestaan wettelijke voorschriften waar een dijk aan moet voldoen. De dijken langs ’t Gein halen die norm niet op alle plaatsen. De dijken langs het Gein zakken gemiddeld 0,5 à 1 cm per jaar (al wordt dat door sommige bewoners en de Vereniging Spaar het Gein tegengesproken). In de Startnotitie Dijkverbetering Het Gein stelt AGV/Waternet dat de hoogte van de dijken langs het Gein op grote gedeelten voldoende is, maar met betrekking tot de stabiliteit voldoen bijna alle dijkstrekkingen NIET aan de stabiliteitseis. Onder stabiliteit wordt verstaan dat de dijk voldoende weerstand biedt tegen afschuiving, met name bij hoog water. Onderhoud door het waterschap is dus onontkoombaar.

In de Startnotitie wordt gesteld dat het gesignaleerde probleem kan worden aangepakt door een of meer van de volgende varianten toe te passen:

• Kruinverhoging. Is alleen relevant als de hoogte onvoldoende is, waarbij rekening moet worden gehouden met de zakking. Voor onvoldoende stabiliteit biedt kruinverhoging geen oplossing.
• Binnenwaartse versterking. Dat kan op verschillende manieren, bijv. door taludverflauwing, taludverzwaring of aanleg van een brede berm. In veel gevallen zal de bermsloot moeten worden gedempt en vergraven. Al of niet in combinatie met ophoging zal dit alternatief grote gevolgen hebben voor het landschappelijk beeld van het Gein.
• Constructief scherm (damwand). Kan zonder ruimtebeslag en met betrekkelijk weinig negatieve effecten worden uitgevoerd, maar is wel zeer kostbaar.
• Innovatieve dijkversterking. Dit gaat over nieuwe grondverbeteringstechnieken, bijv. met ‘steunberen’ op regelmatige afstand in de dijk. Kan veel waarden behouden, maar nadeel is dat er nog weinig ervaring mee is opgedaan en dat het ook zeer kostbaar zal kunnen zijn. 
• Het verkorten planperiode. AGV/Waternet rekent normaliter met een planperiode van 30 jaar. Dus, over 30 jaar moet, rekening houdend met de zakking, de hoogte nog steeds voldoen aan de norm. Door deze periode te verkorten naar bijv. 20 jaar zijn minder ingrijpende maatregelen nodig. Echter, dit helpt alleen als het gaat om de hoogte; voor instabiliteit is het geen oplossing.
• Compartimentering. In het Gein en andere riviertjes in de omgeving liggen enkele ‘kunstwerken’, zoals de balgstuw bij Driemond, die het Gein kunnen afsluiten. Waternet wil onderzoeken of tijdelijke afsluiting van het Gein na een eventuele dijkdoorbraak kan helpen om te voorkomen dat water uit de gehele boezem de polder in zou lopen.

De startnotitie bevat ook niet-kansrijke alternatieven. Die zullen niet verder worden onderzocht. De kansrijke varianten zullen worden uitgewerkt op basis van de volgende uitgangspunten:

• ‘Robuust’ ontwerpen, rekening houdend met toekomstige ontwikkelingen en onzekerheden, tegen zo laag mogelijke kosten.

• Zoveel mogelijk behoud van de waarden van het landschap, waaronder een zo steil mogelijk binnentalud (want dat is karakteristiek voor het landschap).
• Behoud van de bebouwing, de cultuurhistorie en de karakteristieke elementen.
• Behoud van de natuurwaarden (o.m. de oeverlandjes) en ontwerp van natuurvriendelijke oevers, als daar ruimte voor is of aangekocht kan worden.
• Voorkomen van schade aan belendende panden.

Toen, inmiddels meer dan 2 jaar geleden, de eerste plannen voor het dijkverbeteringsproject op tafel kwamen is er een klankbordgroep gestart, maar die heeft maar één bijeenkomst gehouden. Er is dus een valse start gemaakt. Het AGV heeft afgelopen zomer een nieuwe nieuwsbrief uitgegeven, via de locale pers informatie gegeven, begin oktober een voorlichtingsavond georganiseerd en inmiddels is het bezig met de samenstelling van een nieuwe klankbordgroep.

1. Het CDA vindt dat de afmetingen moeten voldoen aan de eisen ten aanzien van hoogte en stabiliteit van de betreffende dijken kaden die door de provincie worden vastgesteld. Wel moet de toepassing van de normen nader worden verklaard en uitgelegd aan de klankbordgroep.
2. Het CDA wil dat de bewoners en andere belanghebbende goed geïnformeerd worden over de plannen en de voortgang bij de uitvoering. Het CDA is voorstander voor het bepalen van de keuze van aanpak in samenspraak met belangenorganisaties en individuele belanghebbenden.
3. Het CDA zal als het na de waterschapsverkiezingen deel uitmaakt van het bestuur van AGV voorstellen dat er een communicatienota komt. Daarin zal moeten staan hoe direct betrokkenen, belanghebbenden, in het waterschap mee kunnen denken over de problemen, de oplossingsrichting en de tijdspanne waarin het (dagelijks) bestuur denkt dat de problemen kunnen worden opgelost. Helaas blijkt keer op keer dat het draagvlak bij de lokale bevolking ontbreekt en dat de ingezetenen, burgers van het waterschap, te laat bij de plannen worden betrokken.
5. Het Gein is niet zomaar een mooi riviertje, maar maakt onderdeel uit van de boezem van Amstellland en heeft dus een belangrijke functie bij de afvoer van water bij hoogwaterstanden. Er is op de informatieavond door enkele omwonenden gesuggereerd dat het Gein zou zijn af te sluiten bij hoogwaterstanden middels het plaatsen van een stuwbalg aan beide zijden. Het CDA heeft daarover grote twijfels omdat het Gein juist een boezemwater is en bij afsluiten de druk elders zeer waarschijnlijk fors gaat toenemen. Je ontneemt het Gein dan juist ook zijn functie.
6. Het CDA is een partij die kiest voor efficiënt en betaalbaar waterbeheer, dus ook bij dijkverbeteringsprojecten moet de kostencomponent (mede)bepalend zijn. Maar voor het CDA is het eveneens belangrijk dat bij de dijkversteviging de cultuurhistorische waarden, bomen en huizen worden meegewogen. Dit betekent dat niet zomaar overgegaan kan worden tot meest goedkope oplossing, waarbij met name gezichtsbepalende bomen of andere cultuurhistorische elementen moeten sneuvelen. Per dijkvak zal gezocht moeten worden naar de meest optimale aanpak.
7. Een optimale aanpak houdt voor het CDA in ieder geval maatwerk in, waarbij bomen bijvoorbeeld zoveel mogelijk worden ontzien. Wij zijn niet voor een rigoreuze kap. Het landschap zal meer onderhoud vergen, en met geleidelijk kappen, geleidelijk verjongen en aanplant zal men mogelijk een heel eind kunnen komen om het landschappelijke beeld en de landschappelijke waarde te behouden.
8. In het lijsttrekkersdebat werd door een aantal partijen gesuggereerd dat het aanleggen van een extra dijk, een zogeheten slaper, ter bescherming van Amsterdam Zuidoost een oplossing zou kunnen zijn. Het CDA liet toen vragen aan de aanwezigen of zij akkoord zouden kunnen gaan met schade aan huizen en landerijen op de direct aan de dijken van het Gein gelegen percelen. Dat bleek bij een overgrote meerderheid van de aanwezigen niet het geval. Kennelijk hecht men wel grote waarde aan de landschappelijke waarde, maar ook aan de economische waarde van het eigen bezit, dus aan de veiligheid.
9. Op grond van de Waterschapswet is het Algemeen Bestuur van AGV bevoegd om het dijkverbeteringsplan vast te stellen. Deze bevoegdheid is door het Algemeen Bestuur gemandateerd aan het Dagelijks Bestuur. Als voorwaarde geldt dat voordat het Dagelijks Bestuur het dijkverbeteringsplan vaststelt, de startnotitie zou worden besproken in de commissies voor advies en bijstand van het Algemeen Bestuur. Dat is inmiddels gebeurd. Het CDA zal bij deelname aan het nieuwe bestuur vragen om het mandaat terug te halen naar het Algemeen Bestuur. Het CDA wil de vinger aan de pols houden bij dit dijkverbeteringsproject en regelmatig op de hoogte worden gehouden van de beraadslagingen in de Klankbordgroep en de vorderingen van de planvorming. Het plan zelf moet in het AB ter sprake komen. Ook moet het (Dagelijks en het Algemeen) Bestuur zich niet achter de ambtenaren van Waternet verschuilen, maar duidelijk maken welke keuzen zij/wij maken.

 

Kijk voor een video-impressie van AT5 en Amsterdam.nl over het debat op de website: mms://media.at5.nl/amsterdamnltv/nltv432008.wmv

Een fotoimpressie van het debat en dezelfde videofilm:
http://www.pakaandatwater.nl/nieuws/nieuws/bericht/debat_t_gein_foto_impressie


Verder heeft ook radio Rosa FM uit Abcoude-Baambrugge aandacht besteed aan ’t Gein. Luister naar een debat tussen Lammy Garming (Water Natuurlijk), Harmen Hoogenhout (ChristenUnie/SGP), Wim Zwanenburg (CDA) en Tjebbe de Boer van Vereniging Spaar het Gein, via Uitzendinggemist van Radio Rosa FM naar Dijken en het Gein van 23 oktober 2008:
http://www.rosafm.nl/index.php?option=com_content&task=view&id=25&Itemid=27