Uw beeld van engelen ken ik niet, maar in mijn beleving zijn zij de voorbeelden van ideale wezens. Wij in deze platte wereld zijn duidelijk geen engelen. Maar het beter nastreven van deugdelijkheid, dat kan geen kwaad.

Bij alle structurele crises, waarvoor we onvoldoende oplossingen weten te vinden, buitelen de incidenten weer over ons heen. In de gemeentelijke Aalsmeerse politiek maken we ruzie over een plantsoen. Op provinciaal niveau laten we ons belasten met verblijfsvergunningen - waar de provincie helemaal niet over gaat. Landelijk worden we schijnbaar overrompeld door de nakende recessie. In Europees verband komen we niet verder dan een halfbakken oplossing voor de Eurocrisis. En wereldwijd lieten we in hetzelfde weekend als de Euroflop de klimaattop in Durban eigenlijk mislukken. Maar hoe staan we erin als individu?

Goede voornemens
Met kerstmis en de jaarwisseling voor de deur komen ook de voornemens voor het nieuwe jaar weer op de agenda. Althans, voor sommigen onder ons, niet voor iedereen. En we weten het: de mens, ook u en ik, is een moreel ambivalent wezen. Sinds de oudheid zijn alle grote filosofen het over één ding eens: de mens is van nature meer geneigd tot het kwade dan het goede. Ook al probeer ik dat zoveel mogelijk om te buigen, bij mij is het er ook (met goede bedoelingen!) ingepompt: 'de mens is onbekwaam tot enig goed en geneigd tot alle kwaad'.
Hebzucht is voor de meesten onder ons makkelijker dan vrijgevigheid, om maar een voorbeeld te noemen. En jaloezie lijkt eerder voor de hand te liggen dan het gunnen van het voordeel dat een medemens heeft.

Stapelen instanties
Dat we heel goed weten dat we allemaal een donkere kant hebben die veelal de lichte overheerst - en dat we elkaar willen behoeden voor het kwaad - blijkt uit de vele controles die we in ons leven en in onze maatschappij hebben ingevoerd. Agenten, accountants, scheidsrechters, arbiters, rechters, inspecteurs: publiek én privaat hebben we allerlei systemen ingebouwd die moeten voorkomen dat we over de schreef gaan. En als dat niet goed genoeg blijkt te zijn, stapelen we er wat bij. Zoals nu in Europees verband een financiële autoriteit om te voorkomen dat we regels overtreden die we eerder afspraken en daarna bijna allemaal ontdoken. Heel veel aandacht is er de laatste jaren geweest voor Corporate Gouvernance... maar de bonuscultuur is er niet mee uitgebannen. Voor alle overheden is er zo ongeveer een rekenkamer, die onderzoekt of het goede is uitgevoerd, maar helpt dat? Niet zolang wij op individueel niveau onvoldoende zijn onderlegd en opgevoed.

Deugden beter voor het voetlicht
Op individueel niveau gaat het om morele kwaliteiten en de persoonlijke interpretatie van waarden en normen. Deugden, dus. Zolang wij zoals nu het geval is onvoldoende aandacht schenken aan deugden, blijven externe controles nodig. Deugden als moed, als tegenwicht tegen angst, zelfbeheersing tegen verleiding, integriteit (liever rechtschapenheid) tegenover list en bedrog. En tegenover hebzucht zou ik liever vrijgunnigheid stellen dan vrijgevigheid, want gunnen heeft nog meer inhoud dan geven.
Deugden zijn te leren, maar er wordt onvoldoende aandacht aan besteed. Deugdelijke mensen en een deugdzame samenleving zijn veel beter dan het oerwoud van controles die we over ons afroepen. En ik weet het, de perfecte deugdelijkheid bestaat niet. We zijn geen engelen. Gelukkig niet: hebben we tenminste iets om altijd na te streven.

Hermen de Graaf
voorzitter CDA Aalsmeer