De problemen van klimaatverandering, schaarste aan grondstoffen, milieuvervuiling en afname van biodiversiteit zijn mondiaal. Stapels dikke rapporten zijn volgeschreven over oorzaken en gevolgen. Het besef dat verandering noodzakelijk is, is diep doorgedrongen. Maar daarmee zijn we er natuurlijk niet; het komt er op aan dat we daadwerkelijk in alle facetten van de maatschappij duurzaam gaan denken en vooral doen! “Think globally, act locally”, maar nu ook echt! Gemeenten hebben uiteraard een voorbeeldfunctie, maar om echt een vuist te maken zullen overheid, bedrijfsleven en burgers de handen in een moeten slaan. Dat dit kan, blijkt uit de 59 Green Deals die deminister van EL&I in oktober heeft gesloten.

Het Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard heeft aangekondigd in april 2012 een conferentie over duurzame energie en klimaatadaptatie in de Hoeksche Waard te gaan organiseren. Deze conferentie moet het startpunt vormen voor het opstellen van een regionaal Actieplan Energie en Klimaat en een actieve uitvoeringsstrategie (Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard (2010): 37-39).

Wij zouden dit graag doen in de vorm van Green Deals. Op landelijk niveau was er meer dan voldoende belangstelling vanuit bedrijven, organisaties en instellingen om Green Deals met de overheid te sluiten. De coöperatie HoekscheWaardDuurzaam (HWD) zien we daarbij als een belangrijke gesprekspartner voor de gemeenten en het Samenwerkingsorgaan Hoeksche Waard (SOHW). Het CDA kiest in het denken over duurzaamheid voor een aanpak waarbij politieke besluitvorming volgt in een proces gericht en luisterend naar de Hoekschewaardse burgers en bedrijven. Het gaat om het faciliteren, enthousiasmeren, creëren van draagvlak, bijeen brengen van verspreide kennis, kennis (laten) delen en dit vooral Hoeksche Waard breed. HoekscheWaardDuurzaam kan hierin de spil worden.

Dit Manifest kan gezien worden als de agenda van het CDA Hoeksche Waard voor deze op handen zijnde conferentie duurzame energie en klimaatadaptie. Daartoe maken we in dit manifest de balans op:

wat is de visie op duurzaamheid van het CDA Hoeksche Waard (deel A.)

welke afspraken zijn al gemaakt (deel B.)

wat willen wij nog bereiken (deel C.)?

De duurzaamheidsdoelstellingen in deel C. groeperen we daarbij rond zes thema’s:

1. Duurzame gemeentelijke organisatie

2. Duurzame omgeving

3. Duurzaam bouwen

4. Duurzame mobiliteit

5. Duurzame energie

6. Duurzaam ondernemen

Het CDA is een brede volkspartij op basis van Bijbelse grondslag. Sinds 1980 is rentmeesterschap één van de vier grondbeginselen van het CDA. Rentmeesterschap houdt in dat wij geloven dat wij de opdracht hebben duurzaam om te gaan met Gods schepping. Als we de toelichting op dit grondbeginsel nader bekijken, dan ging het toen al om de brede duurzaamheidsdefinitie ‘people, planet en profit’. En deze balans tussen mens, milieu en werkgelegenheid is nu juist wat het CDA onderscheidt van de andere politieke partijen Dat betekent dat we kiezen voor het milieu én voor bedrijvigheid. Voor de natuur én voor de landbouw. Voor schone lucht én voor bereikbaarheid. We stellen ambitieuze en toch haalbare milieudoelen, we gaan verantwoord om met belastinggeld, en we werken met bedrijven en burgers samen bij de overgang naar een duurzame maatschappij.

Het CDA is blij dat de Hoeksche Waard de status van Nationaal Landschap heeftgekregen. Dit mag natuurlijk niet betekenen dat de Hoeksche Waard stil wordt gezet in de tijd! Het landschap is altijd in ontwikkeling geweest en moet dat ook blijven. Ontwikkelingen op het gebied van de landbouw, recreatie, wonen en werken moeten volgens het CDA hand in hand gaan met de natuurontwikkeling binnen het Nationaal Landschap. Het CDA wil graag met agrariërs, ondernemers, bewoners en maatschappelijke organisaties vorm en inhoud geven aan de Hoeksche Waard als Nationaal Landschap.

Behoud door ontwikkeling

De landbouw is vanouds een onmisbare schakel in het beheren en ontwikkelen van buitengebieden. De Hoeksche Waard moet deze agrarische identiteit behouden. Het CDA ziet ook goede kansen voor agrariërs die hun bedrijfsvoering willen ‘verbreden’ met activiteiten op het gebied van zorg, kinderopvang, educatie, (verblijfs)recreatie of groene en blauwe diensten [Groene en blauwe diensten: werkzaamheden die agrariërs tegen betaling doen of juist laten ten dienste van natuurbeheer en waterbeheer, zoals: later maaien, minder of geen kunstmest en bestrijdingsmiddelen gebruiken, landerijen minder goed ontwateren waardoor natte graslanden ontstaan, bloemmengsels inzaaien langs akkerranden,wandelaars toestaan op hun land, etc.] Leegstaande boerderijen kunnen zo ook op een verantwoorde wijze andere bestemmingen krijgen. Om de recreatieve waarde van het Nationaal Landschap Hoeksche Waard te vergroten wil het CDA ook de ontsluiting van het landschap met fietspaden, wandelroutes, ruiterroutes, vaarroutes en kanoroutes verder verbeteren. ‘Behoud door ontwikkeling’ is daarom het uitgangspunt voor het CDA.

Duurzaam en Dynamisch

Het CDA wil alle ruimte benutten om de Hoeksche Waard dynamisch en leefbaar te houden voor de huidige en toekomstige generaties. Dit betekent ruimte geven aan de dynamiek van nieuwe ontwikkeling in harmonie met het historisch gegroeide landschap, de inwoners en de bijzondere natuurwaarden van de Hoeksche Waard. Het gaat daarbij dus niet alleen om ecologische duurzaamheid - het zo goed mogelijk omgaan met de natuurlijke stoffenkringlopen - maar ook om economische en sociale duurzaamheid. [Economische duurzaamheid: het zo goed mogelijk rekening houden met de economische levenscyclus van producten en investeringen. Sociale duurzaamheid: het zo goed mogelijk rekening houden met de uitwisselingsprocessen van kennis, vaardigheden en culturele uitingen tussen generaties.]

Een duurzaam landschap is alleen te bereiken en te onderhouden als er ook mensen in dat landschap wonen, werken en recreëren. Om het landschap te onderhouden moet er geld verdiend worden! Daartoe moet de (agrarische) ondernemer in de Hoeksche Waard een goed ontwikkelingsperspectief geboden worden.

Bedrijventerreinen

Lokale en regionale bedrijven uit de Hoeksche Waard moeten ruimte hebben om te groeien. Het is geen makkelijke opgave om deze ontwikkelingen in te passen in het Hoeksche Waardse landschap. Dergelijke ontwikkelingen hebben in het open landschap van de Hoeksche Waard snel een grote invloed op de beleving van de ruimte. Het CDA vindt daarom, dat bij nieuwe ontwikkeling en herstructurering van bedrijventerreinen ingezet moet worden op een hoog kwaliteitsniveau waar het gaat om landschappelijke inpassing, de toepassing van duurzame technieken en meervoudig ruimtegebruik. In het belang van de bereikbaarheid van de Randstad is het CDA voor de aanleg van een A4-zuid, mits goed ingepast in het landschap en mits de inwoners van de Hoeksche Waard niet extra moeten betalen om het eiland te verlaten of binnen te komen.

Landbouw

Voor agrarische bedrijven ziet het CDA mogelijkheden voor zowel (grootschalige)

productielandbouw als agrarisch natuurbeheer en het combineren van natuurlijke

akkerranden met waterberging en recreatieve routes. Het CDA vindt echter het op grote

schaal omzetten van goede landbouwgrond in natuur ethisch niet verantwoord. Als we

zien dat voedselvoorraden op wereldwijde schaal teruglopen, vindt het CDA dat wij de

verantwoordelijkheid hebben de voedselvoorziening op peil te houden. Het CDA vindt

het belangrijk dat de stukken nieuw te ontwikkelen natuur slim worden gekozen;

ontwikkel die gebieden, die optimaal bijgedragen aan de versterking van de ecologische

en recreatieve waarden, zonder dat daar grote stukken goede landbouwgrond voor uit

productie genomen moeten worden. In het kader van de opdracht van de provincie om

te komen tot een groot concentratiegebied voor glastuinbouw in de Hoeksche Waard

maakt het CDA zich sterk voor het aanwijzen van een beperkt aantal

ontwikkelingsgebieden met een goede ligging - zo mogelijk aansluitend bij een bestaand

bedrijf - waar bedrijven vanuit de Hoeksche Waard ruimte krijgen om te groeien.

Op 12 november 2007 heeft de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) een

klimaatakkoord gesloten met de Rijksoverheid. De belangrijkste afspraken van het

akkoord zijn:

?

gemeenten streven naar 100% duurzaam inkopen in 2015;

?

de overheid bevordert dat het aandeel duurzame energie in 2020 uitkomt op

20%;

?

de overheid streeft ernaar dat nieuwbouw in 2020 klimaatneutraal is. Het

energieverbruik in gebouwen moet dan 50% lager zijn;

?

de overheid bevordert de beschikbaarheid van biobrandstoffen.4

De structuurvisie Hoeksche Waard stelt dat de inzet op duurzame energie, duurzame

landbouw en duurzaam waterbeheer past bij het groene imago van het Nationaal

Landschap Hoeksche Waard. De regio zet in navolging van de landelijke asfpraken in op

een aandeel duurzame energie van 20% in 2020 en een aandeel van 50% in 2030. Om

deze doelstelling te realiseren zal de regio initiatieven voor de productie van duurzame

energie ondersteunen en stimuleren. De initiatieven zullen wel moeten passen binnen

de kernkwaliteiten van het Nationaal Landschap. De praktijk zal moeten uitwijzen of

deze ambitie haalbaar is.

5 In het Uitvoeringsprogramma Structuurvisie Hoeksche Waard

2010-2014 is de ambitie opgenomen om een pilotproject voor een energieneutrale wijk

uit te voeren.

VNG en Rijk (2007)

5

Commissie Hoeksche Waard (2009): 30-31 en 45-59

6

Een beter milieu begint bij jezelf, maar je kunt niet in je eentje de wereld verbeteren. Vanuit die realiteit zullen we als CDA Hoeksche Waard onze politieke kanalen met de hogere overheden benutten om de verandering naar duurzaamheid zo goed mogelijk door middel van wet- en regelgeving en stimuleringsmaatregelen te faciliteren.

1. Het vereenvoudigen van het beleid voor duurzaam inkopen door de overheid. Het huidige beleid is nu te bureaucratisch.

2. Het op grote schaal onderzoeken en toepassen van nieuwe kennis en technologie op het gebied van duurzaamheid moet blijvend gestimuleerd worden.

3. Het beter en zuiniger omgaan met primaire grondstoffen. Dit is niet alleen beter voor het milieu maar helpt ons ook de dreigende grondstoffenschaarste het hoofd te bieden.

4. Het verduurzamen van de handelsstromen die door ons land gaan.

5. Het stimuleren van het gebruik van schone brandstoffen zoals elektrisch vervoer en biobrandstoffen.

Als deze – haast randvoorwaardelijke – doelstellingen adequaat door Rijk en provincie worden opgepakt, ontstaat er voor gemeenten, ondernemers en burgers in de Hoeksche Waard een gunstig klimaat waarbinnen lokale initiatieven tot bloei kunnen komen.

Het CDA vindt dat bij elke beslissing van het gemeentebestuur een duurzaamheidstoets gedaan moet worden, waarbij de effecten voor mens, milieu en economie in samenhang met elkaar in beeld worden gebracht. Dit betekent ook een bijzondere verantwoordelijkheid richting de eigen organisatie.

Slim delen van publieke gebouwen

Er moet zoveel mogelijk multifunctioneel gebruik gemaakt worden van sport-, welzijns en onderwijsgebouwen. Als meerdere doelgroepen toegang hebben tot de gebouwen is minder nieuwbouw nodig en dat is goed voor het milieu. We willen daarom dat in 2012 onderzocht wordt welke mogelijkheden er zijn om vraag en aanbod van voorzieningen in de Hoeksche Waard beter in beeld te brengen. Zo kan vraag en aanbod van ruimte beter gematcht worden en wordt er zo efficiënt mogelijk omgegaan met de beschikbare ruimte. Dit onderzoek sluit ook aan bij de vraag die nu in verschillende gemeenten speelt, of het niet slim is om het beheer en de exploitatie van de gemeentelijke gebouwen bij één organisatie (per gemeente) onder te brengen.

Doelstellingen duurzame gemeentelijke organisatie

1. Alle gemeenten hebben in 2012 een vastgesteld Duurzaamheidsbeleid;

2. De duurzaamheidsmeter wordt jaarlijks ingevuld en gerapporteerd aan de raad;

3. Bijscholing van medewerkers gericht op het milieubewust denken en doen(doorlopend);

4. Stimuleren natuur- en milieu-educatie voor scholieren en volwassenen;

5. 100% duurzaam inkopen door de gemeenten in 2015;

6. Inkoop van 100% groene stroom voor de gemeentelijke energievoorzieningvanaf 2012;

7. In 2012 worden in een businesscase de mogelijkheden onderzocht om de openbare verlichting duurzaam uit te voeren;

8. In 2012 worden de mogelijkheden onderzocht voor vervanging van TL-verlichting in (gemeentelijke) gebouwen door een alternatief op basis van LED-technologie.

9. Onkruidbestrijding gebeurt zoveel mogelijk biologisch;

10. Bij vervanging van voortuigen uit het gemeentelijk wagenpark wordt waar mogelijk gekozen voor een voertuig op basis van milieuvriendelijke energie.

Het CDA kiest in de ontwikkeling van het denken over duurzaamheid voor een aanpak

waarbij politieke besluitvorming volgt in een proces

gericht en luisterend naar de

Hoekschewaardse burgers, bedrijven en maatschappelijke partners. Het gaat om het

faciliteren, enthousiasmeren, creëren van draagvlak, bijeen brengen van verspreide

kennis, kennis (laten) delen en dit vooral Hoeksche Waard breed. De gemeenten moeten

ruimten bieden

aan de hoekschewaardse gemeenschap om een duurzame ontwikkeling

van de Hoeksche Waard daadwerkelijk gestalte te geven.

Groen in de dorpen, dorpen in het groen

De Hoeksche Waard is Nationaal Landschap. Deze status heeft de Hoeksche Waard te

danken aan het mooie en spannende samenspel tussen groen, bebouwing,

landschappelijke elementen en open ruimten. De landschappelijke inpassing van nieuwe

functies behoeft daarom speciale aandacht. Groen in de dorpen en dorpen in het groen

betekent de volgende ontwerpuitgangspunten voor nieuwe ontwikkelingen:

?

goede overgangen tussen bebouwing en landschap;

?

groene, blauwe en recreatieve verbindingen tussen dorp en ommeland;

?

het tegengaan en het waar mogelijk opheffen van barrièrewerking;

?

versterken het algemene groene karakter van de openbare ruimte.

Duurzame verlichting

Het CDA wil dat in 2012 een businesscase wordt uitgevoerd voor energiebesparing bij

openbare verlichting. Behalve LED-verlichting zullen ook andere vormen van

energiebesparing worden overwogen. In 2012 worden de mogelijkheden onderzocht

voor vervanging van TL-verlichting in (gemeentelijke) gebouwen door een alternatief op

basis van LED-technologie.

Pilotproject Duurzame gebiedsontwikkeling

Wij willen een pilotproject duurzame gebiedsontwikkeling aanwijzen en eventueel de

uitvoering van het project voorbereiden. Bij duurzame gebiedsontwikkeling (DGO) gaat

het niet alleen om duurzaam bouwen, maar om een integrale duurzame aanpak van de

gehele ontwikkeling. Concrete maatregelen waar je hierbij aan kunt denken zijn onder

andere het gebruik van FSC hout, duurzame energie, aandacht voor biodiversiteit en

natuurlijke zuivering van het water. Wij gaan na of het mogelijk is dit pilotproject te

koppelen aan het voornemen in het Uitvoeringsprogramma 2010-2014 van de

Structuurvisie Hoeksche Waard om een pilotproject voor een energieneutrale wijk op te

zetten. Hierdoor is wellicht een financiële bijdrage van het Samenwerkingsorgaan

Hoeksche Waard mogelijk.

(Her)ontwikkeling van bedrijventerreinen

Het CDA wil dat bij de (her)ontwikkeling van bedrijventerreinen wordt ingezet op een

duurzame inrichting van het terrein en de openbare ruimte, duurzaam bouwen en

duurzame energie. Hierbij wordt zoveel mogelijk aansluiting gezocht bij de aanpak,

zoals deze is overeengekomen voor het Bedrijvenpark Hoeksche waard om te komen

tot:

?

Duurzame inrichting (landschappelijke inpassing, verwevenheid groen blauw,

bebouwingspercentage, clustering);

?

Duurzame ontwikkeling (inzet duurzaamheidsadviseur, inspiratieboek,

parkmanagement);

?

Duurzame energie;

?

Duurzame processen (duurzaam aanbesteden, maatschappelijk verantwoord

ondernemen).

8

Het CDA wil dat alle nieuwbouw in de Hoeksche Waard duurzaam ontwikkeld wordt.

Duurzaam bouwen betekent bouwen met het oog op de toekomst. Denk bijvoorbeeld

aan het gebruik van duurzame energiebronnen zoals zonnepanelen, een energiezuinige

manier van verwarmen of juist koelen, maar ook aan het gebruik van milieuvriendelijke

bouwmaterialen. Duurzaam gebouwde woningen zijn ook woningen die

levensloopbestendig zijn: woningen die aangepast kunnen worden aan de levensfase

van de bewoner. Duurzaam bouwen verdien je terug via je energierekening en de

hogere waarde van het vastgoed, dus is het interessant om hier zelf in te investeren.

Om bedrijven, instellingen en particulieren over de streep te trekken om daadwerkelijk

tot extra te investeren in duurzame toepassingen, is een financiële prikkel nodig. In

verschillende gemeenten wordt al gewerkt met een beleidskader en subsidieverordening

om duurzaam bouwen te bevorderen. Het CDA wil dat in 2012 alle gemeenten binnen de

Hoeksche Waard een beleidskader en subsidieverordening duurzaam bouwen hebben

vastgesteld.

Snel meer (snel)laadpunten

Steeds meer begint het erop te lijken dat we in de toekomst elektrisch gaan rijden. Om

ervoor te zorgen dat elektrisch vervoer aantrekkelijk wordt voor iedereen, werkt een

scala aan partijen (Epyon, Essent, Formule E-Team, Google, Stichting Doen, The New

Motion, Total) aan een netwerk van snellaadpunten voor elektrische auto's door heel

Nederland. Bij een laagspanningslader duurt het volledig opladen van de accu

afhankelijk van het type 6 tot 10 uur, waarmee een actieradius van 100 tot 200

kilometer gerealiseerd wordt. Dit is prima voor het opladen tijdens een langdurig

verblijf in de woon- of werkomgeving, maar biedt geen oplossing voor een dag met

(meerdere) lange autoritten. Snellaadpunten kunnen in maximaal 30 minuten een

volledig lege accu van een elektrische auto tot 80% opladen. Dit staat gelijk aan een

actieradius van ongeveer honderd kilometer. Het CDA wil dat er voor 1 januari 2015 ook

in de Hoeksche Waard een dekkend netwerk van (snel)laadpunten voor elektrisch

vervoer gerealiseerd is.

Meer gas

Wij willen dat er meer aandacht komt voor het rijden op aardgas voor met name

vrachtvervoer en openbaar vervoer en het realiseren van aardgasvulpunten bij

bestaande en nieuwe tankstations. Ook moeten bedrijven met een aanzienlijk

wagenpark gevraagd worden de levering van aardgas als brandstof in overweging te

nemen.

Openbaar vervoer

Het CDA wil dat ook het openbaar vervoer zo milieuvriendelijk mogelijk rijdt. Daartoe

zal de gemeente zich inspannen om in de voorbereiding op de provinciale

concessieverlening de duurzaamheidstandpunten van de gemeente in de Hoeksche

Waard naar voren te brengen. Zo zullen we er bij de provincie voor pleiten, dat het

gebruik van milieuvriendelijke energie een doorslaggevend criteria is in de volgende

aanbestedingsronde van het OV.

Meer over water

De Hoeksche waard ligt aan belangrijke vaarwegen voor recreatie en transport.

Transport over water is beter voor het milieu dan vervoer over de weg. Wij willen dan

ook dat de noodzakelijk investeringen in de havens worden gedaan, zodat de

havenfuncties duurzaam in stand gehouden worden. Ook willen we dat de recreatieve

vaarverbindingen van en naar de Hoeksche Waard in stand gehouden en uitgebreid

worden. Met de verwachte toename van het recreatief varen is het zaak dat dit zo

schoon mogelijk gebeurt. Denk daarbij aan faciliteiten als goede sanitaire

voorzieningen, afvalwater inzamelingspunten en oplaadpunten voor elektrische sloepen.

9

Vaker fietsen

Fietsen is gezond en goed voor het milieu. Hoe vaker we het doen hoe beter. De routes

naar school moeten voor kinderen dan wel veilig zijn.

De voorraden olie, aardgas en kolen zijn eindig en het gebruik daarvan is slecht voor

milieu en klimaat. Het is noodzaak minder energie te gaan verbruiken en snel over te

schakelen naar hernieuwbare bronnen. We willen voldoen aan de Europese doelen voor

2020. Naast doelstellingen voor de lange termijn, willen wij jaarlijks ambitieuze, maar

haalbare doelen stellen om ontwikkelingen te versnellen. Om ontwikkelingen te

versnellen is het nodig dat nieuwe technieken buiten de muren van de laboratoria

komen en in de praktijk worden toegepast. De ontwikkelingen in onze buurlanden

Duitsland en België laten zien dat stimulerende maatregelen van de overheid daarin

echt een verschil maken. Daarom wil het CDA dat de overheid – en dus ook de

gemeente – een actieve rol spelen in het stimuleren van innovaties op het gebied van

duurzame energie.

Biomassa en gebruik van restwarmte

Het CDA Hoeksche Waard wil dat er in de periode tot 2013 in regionaal verband en

voortbordurend op de recente onderzoeken nader financieel en technisch onderzoek

wordt gedaan naar de mogelijkheden van:

?

opwekking energie uit biomassa (warmte en elektriciteit);

?

productie van biogas uit biomassa;

?

gebruik restwarmte uit bedrijven en kassen (warmtekrachtkoppeling of WKK);

?

Een systeem van inzameling, verwerking en afzet van organisch restmateriaal uit

het groenbeheer en de landbouw.

Het CDA vindt het produceren van gewassen met als enig doel het produceren van

biobrandstof ethisch onverantwoord. Het gebruik van organisch afval en de beperkte

inzet van organisch materiaal om de vergisting van mest te optimaliseren (covergisting)

is wel toelaatbaar.

Liever zon, water en aarde dan wind

Het CDA steunt de ambities van Rijk en provincie op het gebied van windenergie maar

dan op locaties waar een opstelling verantwoord is en niet in kwetsbare (natuur)

gebieden binnen de Hoeksche Waard. Gewenst opschaling op de bestaande locaties

moet zorgvuldig onderzocht worden, maar wordt niet op voorhand uitgesloten.

Het CDA zet liever in op een combinatie van watermolens (onderwaterturbines),

biomassa, restwarmte, geo-thermie, n zonne-energie (

www.zonisdetoekomst.nl).

Duurzaam beheer bedrijventerreinen

Het CDA wil dat gemeente ook in het beheer van bedrijventerreinen duurzaam denken

en doen. Bij voorkeur gebeurt dit in samenwerking met de daar gevestigde

ondernemingen en met ondersteuning vanuit de ondernemersverenigingen. De

verschillende lopende en nieuwe initiatieven voor het oprichten van parkmanagementorganisaties

op lokale bedrijventerreinen en ook het Bedrijvenpark Hoeksche Waard

bieden daartoe kansen!

Kansen voor Verkassen Scan

Met de Kansen voor Verkassen Scan van de Stichting Stimular worden ondernemers gestimuleerd

om na te denken over – en ondersteunt bij - duurzame oplossingen voorafgaand en tijdens hun

verhuisproces. Regionaal is afgesproken om de scan voor een periode van drie jaar aan te bieden

aan bedrijven die in de Hoeksche Waard zijn gevestigd of zich daar gaan vestigen.

10