Onderweg naar een nieuwe sociale zekerheid

In de laatste raadsvergadering heeft kadernota “Onderweg naar een nieuwe sociale zekerheid”. Met deze naam wordt spijker op de geslagen. In komende jaren gaat onze gemeente invulling en uitvoering geven aan de nieuwe wet Werken naar Vermogen. Een wet die de sociale zekerheid moet verbeteren. Een wet die de sociale zekerheid eenvoudiger moet maken door een aantal wetten samen te voegen: Wsw, de Wajong, de WWB en de WIJ

Volgens de CDA-fractie dient de nieuwe wet Werken naar Vermogen drie belangen die ook voor Valkenswaard gelden: Het eerste belang is om iedereen die dit kan, ook naar vermogen mee te laten doen in onze samenleving. Ten tweede is er het maatschappelijk en economisch belang van arbeidsparticipatie.  De bedoeling is om mensen perspectief te geven op werk en inkomen, het draagvlak te versterken onder onze sociale voorzieningen en het bestrijden van dreigende personeelstekorten door vergrijzing. Ten derde is er het financiële belang. De economische crisis en oplopende begrotingstekorten maken hervormingen en bezuinigingen noodzakelijk. Doel daarbij is de sociale zekerheid nu en in de toekomst in stand te kunnen houden.

Om de solidariteit, het draagvlak en de betaalbaarheid voor de toekomst veilig te stellen is het in de ogen van de CDA fractie nodig dat ook onze gemeente zich op tijd voorbereid op de invulling en uitvoering van deze nieuwe wet. De CDA fractie heeft ingestemd met de kadernota omdat het overtuigd is dat het tegemoet komt aan deze belangen. Maar dat is niet alles. Ik wil graag van de gelegenheid gebruik maken om kort de visie van het CDA Valkenswaard uit een te zetten. Wellicht kan het college daar zijn voordeel mee doen.

Bij de Wet Werken naar vermogen komt de focus te liggen op de zelfredzaamheid en de eigen verantwoordelijkheid van elk individu en tevens de toegang tot het sociale vangnet te beperken. Mensen zijn in de eerste plaats dus zélf verantwoordelijk alles te doen wat nodig en mogelijk is om in het eigen bestaan te voorzien. Alleen als blijkt dat iemand dat zelf niet kan, kan hij of zij aanspraak maken op de overheid voor ondersteuning. Daar kunnen CDA’ers zich in vinden.

Maar...

We moeten echter oppassen dat we ons niet teveel blind staren op eigen verantwoordelijkheid en zelfredzaamheid. Mensen kunnen nog zo hun best doen om zich te kwalificeren voor de arbeidsmarkt, aanvullende trainingen te volgen en gericht te solliciteren, wanneer ze nergens in dienst worden genomen, houdt het op. Loopbaanontwikkeling, het maken van een goede overstap vraagt om inzet van de betrokkene, maar ook om medewerking en support van de werkgever.

Werkgevers hebben echter een economisch belang als zij nieuwe mensen aannemen voor hun bedrijf. Is de productiviteit wel voldoende? Levert een investering in een opleiding wel voldoende op? Loopt het bedrijf niet teveel risico doordat mensen zich bovenmatig vaak ziekmelden? Is de continuïteit van het bedrijf niet in het geding? Het zijn steeds pregnantere vragen in een verslechterend economische klimaat.

De gemeente staat bij de invoering van de wet Werken naar vermogen voor een grote uitdaging temeer omdat werkgevers in het algemeen met bepaalde groepen zoals jonggehandicapten weinig evaring heeft. Centrale vraag daarbij is: Hoe kan de gemeente bedrijven overtuigen om mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen? De CDA-fractie is van mening dat samen met de werkgevers de gemeente tot een antwoord zal moeten komen. De gemeente kan daarbij in ieder geval zelf het goede voorbeeld geven.

Hoe goed de gemeente ook zijn best doet, er zal altijd een groep mensen overblijven die niet bij een reguliere werkgever een baan kan vinden. Ook voor deze mensen heeft de gemeente zorg te dragen. De gemeente en wij als samenleving komen er niet mee weg door te zeggen: “tot ziens meneer, u hoort nooit meer van ons, wij maken uw uitkering wel over’. De CDA-fractie is van mening dat de gemeente ook voor deze mensen perspectieven en uitzicht moet bieden. Ook deze mensen hebben een drive om zich voor de samenleving in te zetten. Ook deze mensen moeten hun vakbekwaamheid en vaardigheden voor zover mogelijk kunnen ontwikkelen. Deze mensen met een beperking mogen niet worden geparkeerd in een uitzichtloze situatie.

Werk is namelijk zingeving. Werk is een bijdrage kunnen leveren aan onze maatschappij. Met werk ben je iemand. CDA wil iedereen de gelegenheid bieden om een zinvolle bijdrage aan onze maatschappij te leveren ook als de gemeente daar handje bij moet helpen. Dat is werkelijke solidariteit. Hopelijk gaat de Wet Werken Naar Vermogen helpen bij het bieden van perspectief en het benutten van aanwezig talent.

De sociale werkvoorziening, in Valkenswaard Ergon, biedt hiervoor een uitstekende gelegenheid. Het is dan ook zuur om te moeten constateren dat juist bij deze voorzieningen de komende jaren de klappen het hardst aankomen. De budgetten zullen dusdanig worden teruggebracht dat vele werkvoorzieningen in financiële nood zullen komen waaronder ook onze Ergon. Terecht hebben gemeenten op dit punt veel kritiek richting het Rijk. De gevolgen van deze bezuiniging baart de CDA-fractie grote zorgen. Ook in Valkenswaard merken we de gevolgen doordat nu plannen voorliggen om het productiebedrijf van Ergon aan de Dragonder te sluiten. Voor 110 medewerkers zal in dat geval een nieuwe (meestal beschutte) werkplek moeten worden gevonden. Geen makkelijke opdracht voor Ergon en in het verlengde daarvan voor de gemeente Valkenswaard.

Het Rijk heeft gelukkig ervoor gekozen dat deze mensen bestaande rechten, lonen en indiceringen behouden. Het hele beschikbare budget zal besteed worden aan deze groep. De vraag blijft echter: wat gebeurt er met de nieuwe instroom van bijvoorbeeld jonggehandicapten. Daarvoor heeft het Rijk in financiële zin geen rekening meegehouden. Dat is een vraag waar onze gemeente de komende twee jaar een antwoord op moet zien te vinden.

Tegelijkertijd zijn gemeenten de laatste jaren flink gekort op hun re-integratie middelen. De druk zal ontstaan om de resterende middelen in te zetten om de tekorten in de sociale werkvoorziening af te dekken. Uiteindelijk rest in 2015 een lege knip voor moeilijker plaatsbare werklozen zoals jonggehandicapten. Voor hen zijn er weliswaar in potentie in de toekomst door de toenemende vergrijzing onvervulde vacatures beschikbaar. Maar de aansluiting met de arbeidsmarkt wordt echter niet automatisch gerealiseerd door een steeds strengere aanpak. Daarvoor zal meer nodig zoals u uit mijn betoog zult begrijpen.

De CDA fractie wil het college een suggestie aan de hand doen. Wellicht is het mogelijk om ondernemingen in de Sociale werkvoorziening Ergon te laten participeren, dus ook financieel. Ik weet niet in hoeverre dat nu al gebeurd en of dit wettelijk wel mogelijk is. Maar het zou een goede zet zijn voor de bedrijven uit oogpunt van maatschappelijk verantwoord ondernemen. Bedrijven zouden ervaring kunnen opdoen in werken met mensen met een beperking. De Ergon organisatie zou van de andere kant kunnen leren van de ondernemingen.

Het CDA is bij uitstek een partij die denkt vanuit kansen, talenten en ontplooien, zodat de persoonlijke verantwoordelijkheid zo veel als mogelijk ingevuld kan worden. Onze fractie gelooft dat de Wet Werken naar Vermogen dat ook beoogt. Maar onze fractie gelooft ook dat dit doel niet bereikt gaat worden als de ondersteuning voor mensen met een arbeidsbeperking niet langer beschikbaar is.

Bij de CDA-fractie gaat het in de eerste plaats niet om het geld, het loon of het inkomen voor een ieder in de nieuwe regeling, veel belangrijker zijn de essentiëlere, niet-materiële waarden:

Namelijk, het bieden van perspectief en de ontwikkeling van talent, dat ieder mens is gegeven.

(Bij deze tekst heb ik mij laten inspireren door Jan-Jaap de Haan, wethouder Werk en Inkomen Leiden. Sommige stukken tekst zijn uit zijn betoog afkomstig.)

De CDA fractie heeft tijdens de behandeling van dit punt in de gemeenteraadsvergadering ook ingestemd met twee PdvA moties. Een motie stelde dat het college er voor moet zorgen dat het percentage van mensen met een arbeidsbeperking in dienst van de gemeente van 1% naar 2% stijgt. In de andere motie vraagt de gemeenteraad dat het college bij aanbesteding van diensten en producten de voorkeur geeft aan bedrijven die mensen met een arbeidsbeperking in dienst hebben. Beide moties zijn met een meerderheid aangenomen.   

Francois Smits
Lid van de CDA-fractie in de gemeenteraad