4.1 Vestigingsklimaat
Werk en inkomen biedt mensen de gelegenheid om verantwoordelijkheid te nemen voor zichzelf en voor elkaar. Het is belangrijk dat er voldoende bedrijvigheid en aanbod van banen is in Zeeland. Het CDA vindt daarom dat het vestigingsklimaat voor bedrijven in Zeeland optimaal moet zijn. Een goede relatie met MKB-bedrijven en directies van internationale ondernemingen is hiervoor van wezenlijk belang. Het MKB speelt een belangrijke rol in de Zeeuwse economie; een groot deel van de Zeeuwse beroepsbevolking werkt in het MKB. Voor het vestigingsklimaat zijn bereikbaarheid (fysiek en digitaal), beschikbaarheid van geschikt personeel en goede onderwijsvoorzieningen belangrijke voorwaarden.

Daarnaast vraagt het CDA nadrukkelijk aandacht voor de werkgelegenheid voor hoger opgeleiden Voor het thema economie is het CDA-uitgangspunt ‘gespreide verantwoordelijkheid’ belangrijk. De provincie heeft op het gebied van economie een terughoudende maar ook voorwaardenscheppende rol. De overheid moet voor ondernemers een betrouwbare partner zijn. 

4.1.1
De provincie neemt het initiatief om te komen tot een krachtenbundeling tussen Zeeland Seaports en Economische Impuls Zeeland, met name gericht op het binnenhalen van nieuwe bedrijven. 

4.1.2
Het glasvezelnetwerk en Wifi in Zeeland wordt verder ontwikkeld zodat de digitale infrastructuur optimaal is en elk bedrijf aangesloten kan worden op glasvezelkabel. De provincie stimuleert deze ontwikkeling. Goede digitale voorzieningen bevorderen daarnaast de mogelijkheden om thuis te werken. 

4.1.3
Vergroot de mogelijkheden voor het MKB. Het gaat daarbij om effectieve interactie tussen bedrijven en kennisinstellingen, innovatie en terugdringen van administratieve lasten door procedures. 

4.1.4
De provincie stimuleert startende ondernemers en kleinschalige en innovatieve bedrijvigheid. Er bestaat een Zeeuws Participatiefonds voor verstrekking van hoog risicodragend kapitaal, maar het ZPF functioneert nog niet optimaal. Het CDA vindt daarom dat de provincie, in samenwerking met andere Zeeuwse partijen uit overheid en bedrijfsleven, de mogelijkheden moet onderzoeken om te komen tot een succesvol fonds voor sociaal-economische ontwikkeling, waarin het Zeeuws Participatie Fonds wordt opgenomen. 

4.1.5
Een vitale Zeeuwse arbeidsmarkt is van groot belang voor het vestigings- en investeringsklimaat. Het CDA wil zich daarom inzetten voor een toekomstbestendige arbeidsmarkt waarin jongeren en ouderen, vrouwen en mannen participeren.

4.1.6
Het CDA vindt dat duidelijk gemaakt moet worden van welke subsidies en regelingen ondernemers gebruik kunnen maken voor innovaties, investeringen en duurzame bedrijfsvoering.

4.1.7
Het CDA wil dat er ook ingezet wordt op Zeeland als ‘thuiswerkprovincie’. Het nieuwe werken en de rust die Zeeland biedt, vormt een ideale combinatie om je in Zeeland te vestigen. 

4.2 Havens, Binnenvaart en Industrie
Een belangrijke pijler van de Zeeuwse economie zijn de havens in Vlissingen en Terneuzen en de daar aanwezige chemische procesindustrie. Veel kleinere bedrijven zijn van deze industrie afhankelijk. Verdere ontwikkeling van de havens heeft dan ook prioriteit voor het CDA. 

4.2.1
De moderne industrie wordt verder ontwikkeld met benutting van ‘groene’ en ‘blauwe’ grondstoffen. 

4.2.2
Zeeland Seaports wordt ondersteund in zijn ontwikkeling, in het bijzonder
bij het ontwikkelen van containerisatie in de Zeeuwse havens.

4.2.3
Het is nodig dat er verbeteringen plaatsvinden in de verbindingen voor de binnenvaart richting Duitsland. Cruciaal daarbij is de verbinding tussen de Westerschelde en de Maas. 

4.2.4
Het sluizencomplex bij Terneuzen moet worden verruimd, waarbij de Vlaamse regering een financiële bijdrage levert die evenredig is aan het economisch nut voor Vlaanderen. Ook voor Zeeland is een uitbreiding van het Portaal van Vlaanderen van groot belang, ondermeer vanwege de realisatie van de Schelde-Seine verbinding. 

4.2.5
Er komt een directe verbinding tussen het Zeeuwse spoor en de haven van Antwerpen, de zogenoemde Sloebocht. Het CDA zet zich in voor het terugdringen van de overlast van het spoor. 

4.3 Recreatie en Toerisme
Toerisme is een andere belangrijke pijler van de Zeeuwse economie en ook nauw verbonden met de identiteit van Zeeland. Naast moderne en kwalitatief hoogwaardige voorzieningen is er sprake van verouderd aanbod. Het CDA zet in op het beter benutten van de kernkwaliteiten van Zeeland, zoals het water. Er is nog sprake van een te veel op het aanbod gerichte benadering, in plaats van een benadering die gericht is op vraag. Er zijn in Zeeland dus nog genoeg ontwikkelingsmogelijkheden voor ambitieuze ondernemers! 

4.3.1
De concurrentiepositie van Zeeland als toeristische bestemming kan veel beter. Verbetering van de kwaliteit van de producten, diensten en infrastructuur is daarbij van groot belang. Bedrijfsleven en overheden dienen elkaar hierbij aan te vullen en te versterken. 

4.3.2
Het Masterplan Watersport (een initiatief van het CDA) biedt goede aanknopingspunten om de mogelijkheden die Zeeland biedt voor de watersport veel beter te benutten. Daarbij ligt wat het CDA betreft de nadruk op het (door)ontwikkelen van jachthavens, voorzieningen op en om het water, meer verbindingen tussen water- en landactiviteiten en innovatie. 

4.3.3
De faciliteiten voor de onderwatersport dienen te worden uitgebreid, conform het Masterplan onderwatersport.

4.3.4
Verbindingen tussen gezondheid en vitaliteit (zorgeconomie) en recreatie en toerisme verdienen krachtige ondersteuning. 

4.3.5
Er moeten meer (slecht weer) voorzieningen komen voor het vermaak van kinderen en jongeren. 

4.3.6
De fietsinfrastructuur en voorzieningen voor de elektrische fiets worden verder uitgebreid. 

4.3.7
Dijkwegen aan de waterkant worden opengesteld voor recreatief medegebruik. De provincie treedt daarvoor in overleg met het Waterschap.

4.3.8
Het CDA zet zich in voor het doortrekken van het traject van de kusttram vanuit Knokke naar Groede en het traject Middelplaat – Renesse.

4.3.9
Zeeland moet gastvrijer worden voor campers. Het moet mogelijk worden om op bepaalde aangewezen plaatsen, ook buiten campings, te kunnen overnachten.

4.3.10
De toeristisch-recreatieve mogelijkheden van de cruisekade in Vlissingen dienen ten volle te worden benut. 

4.4 Energie
Voor het CDA is de eindigheid van hulpbronnen één van de belangrijkste vraagstukken van deze tijd. Goed rentmeesterschap is daarbij leidend. Daarom zet het CDA voor de lange termijn nadrukkelijk in op duurzame vormen van energieopwekking. Voor de energievraag op korte en middellange termijn, gedurende de transitie naar duurzamere vormen van energieopwekking, is kernenergie een goed alternatief. 

De provincie is samen met de Zeeuwse gemeenten aandeelhouder in energiebedrijf DELTA NV. Het CDA wil zorgvuldig omgaan met dit bedrijf, waar veel Zeeuwen werken.

4.4.1
Het CDA is voorstander van nieuwe kerncentrales in Borsele. 

4.4.2
Innovatieve ontwikkelingen op het gebied van energieopwekking (bio-gas, getijdenenergie, zonne-energie en blauwe energie zoals osmose) moeten worden gestimuleerd. 

4.4.3
DELTA richt zich op zijn kernactiviteiten. Dat zijn de opwekking, verkoop, handel en transport van energie, multimedia-infrastructuur en afvalverwerking. 

4.4.4
Alleen wanneer het voordelen oplevert voor de Zeeuwse consument en de werkgelegenheid, wordt DELTA NV gesplitst in een commercieel en netwerkbedrijf. De aandelen van de provincie in DELTA NV worden deze periode (tot 2015) niet verkocht.

4.4.5
De provincie wordt direct aandeelhouder in waterbedrijf Evides, zoals reeds is overeengekomen met DELTA NV. Dit gebeurt op het moment dat de financiële stabiliteit van DELTA NV daar niet onevenredig onder leidt.

4.4.6
DELTA NV levert een bijdrage aan duurzame en schone opwekking van energie door bijvoorbeeld zonnepanelen, warmtepompen in nieuwbouwhuizen, het ondersteunen van boeren die energie willen opwekken voor hun eigen bedrijf en het opwekken van energie uit afval. DELTA ondersteunt kleinschalige projecten. 

4.4.7
DELTA NV is in handen van de overheid, dat komt binnen de mogelijkheden tot uitdrukking in de salariëring van de bestuurders. 

4.5 Landbouw en Visserij
Een derde belangrijke pijler onder de Zeeuwse economie is de landbouw en visserijsector. Een groot deel van het landschap is in gebruik als agrarisch gebied. De agrarische sector vertegenwoordigt zo’n 9 procent  van de totale werkgelegenheid. De visserijsector staat voor de grote opgave om de vangst en kweek van vis en schelpdieren te verduurzamen. Het CDA vindt dat de sector daar voldoende tijd en ruimte voor moet krijgen. Veel beleid voor de agrarische sector, zoals op het gebied van gewasbeschermingsmiddelen, wordt op Europees niveau vastgesteld. De provincie speelt vooral een rol in het signaleren van problemen en het stimuleren van gezonde groei van de sector. 

4.5.1
Schaalvergroting in de landbouw zal blijven doorgaan. De provincie wijst gebieden aan die extra mogelijkheden bieden voor (grootschalige) ontwikkeling van landbouwbedrijven. Het CDA Zeeland noemt dit de  Agrarische Hoofdstructuur (AHS).

4.5.2
In gebieden waar schaalvergroting niet aan de orde is, worden mogelijkheden geboden om bedrijfsactiviteiten te verbreden, zoals recreatie, toerisme, zorg- en streekproducten. Deze bredere bedrijfsactiviteiten hoeven niet per se een kleinere nevenactiviteit te zijn naast het landbouwbedrijf, maar kunnen ook (minstens) even groot worden als het oorspronkelijke bedrijf. 

4.5.3
De directe Europese financiële steun aan landbouwbedrijven wordt afgebouwd. Het CDA vindt dat de middelen die daarbij vrij komen in de regio moeten worden besteed, bij voorkeur aan de landbouw.

4.5.4
Zeeland heeft geen functionerende landbouwhavens meer. Toch is er een toenemende behoefte aan multimodaal vervoer van agrarische producten. Daarom wil het CDA dat de provincie de heringebruikname of realisatie van landbouwhavens stimuleert.

4.5.5
Het CDA ondersteunt de ontwikkeling dat producten die in Zeeland zijn geteeld, voor de Zeeuwse consument beschikbaar komen. Producten maken een minder grote omweg via tussenschakels en het vergroot de betrokkenheid van de consument bij het product en de teelt of kweek. 

4.5.6
Het CDA pleit voor het ontwikkelen van een Agrarisch Park waardoor een gunstig ondernemersklimaat voor de agrarische sector kan worden gecreëerd. Thema’s waaraan gedacht kan worden zijn: energie, biomassa, nieuwe teelten, ontwikkeling van bedrijfsvormen etc. 

4.5.7
Naast de glastuinbouwlocatie in Terneuzen komt er een nieuw glastuinbouwgebied. Arbeidsmarktpotentieel en combinaties met bijvoorbeeld de industrie op het gebied van warmte-opslag, zijn leidend bij de keuze voor de locatie. Het Sloegebied bij Vlissingen of Tholen zouden geschikte locaties kunnen zijn voor een nieuw lastuinbouwgebied. 

4.5.7
Het agrarisch cultuurlandschap wordt zo veel mogelijk in stand gehouden of in ere hersteld. 

4.5.8
De provincie zet zich in voor de realisatie van het nationaal visserijkenniscentrum in Yerseke en ondersteunt goede initiatieven voor innovatie zoals Blueport Oosterschelde. 

4.5.9
Duurzame viskwekerij wordt gestimuleerd, bijvoorbeeld door het certificeren van gevangen of gekweekte vis. 

4.5.10
Bij het beheer van de Deltawateren wordt nadrukkelijk rekening gehouden met de visserij belangen.

4.6 Onderwijs
Onderwijs stelt mensen in staat om talenten te ontwikkelen en een zinvolle bijdrage te leveren aan de samenleving. Onderwijs vergroot namelijk de kansen op de arbeidsmarkt. Het CDA wil inzetten op een breed, toegankelijk en een kwalitatief hoogwaardig aanbod van onderwijs. In Zeeland staan onderwijsvoorzieningen onder druk, terwijl ze van groot belang zijn voor de leefbaarheid en regionale economie. De provincie benut daarom optimaal haar adviserende taak richting het Ministerie van OC&W. 

4.6.1
De provincie maakt samen met maatschappelijke instellingen en het bedrijfsleven de specifieke Zeeuwse problematiek kenbaar in Den Haag.

4.6.2
Een Taskforce (Kerend Tij) deed onderzoek naar de toekomstbestendigheid van het Zeeuwse beroepsonderwijs en formuleerde aanbevelingen voor het realiseren van:

- duurzame en samenhangende voorzieningenstructuur voor het beroeps- en hoger onderwijs; 
- met een kwalitatief hoogwaardig onderwijsaanbod, ook afgestemd op behoeften van het regionale bedrijfsleven en non-profitsector; 
- doorlopende leerlijnen tussen vmbo,mbo en hbo, resulterend in behoud van Zeeuwse leerlingen voor Zeeland en een optimaal leerrendement 
- onderwijsarrangement gericht op “een leven lang leren”; 
- versterking van regionaal toegepast onderzoek.

Voor de sturing hierin is door de Zeeuwse partijen (overheden, ondernemers en onderwijs) een onderwijsautoriteit aangesteld. Het CDA ondersteunt deze aanbevelingen uit het rapport Kerend Tij en hecht er belang aan dat de aanbevelingen van het rapport voortvarend worden uitgevoerd. 

4.6.3
Om het beroepsonderwijs goed aan te laten sluiten bij de Zeeuwse economie, ontwikkelen HBO en MBO relevante opleidingen die op elkaar aansluiten. Dergelijke belangrijke opleidingen zijn voor Zeeland bijvoorbeeld watermanagement, energietransitie, maintenance en vitaliteitsmanagement & toerisme. Het CDA onderstreept dat het van belang is dat onderwijsprogramma’s op elkaar aansluiten en dat het bedrijfsleven betrokken wordt bij het curriculum. 

4.6.4
Het CDA is voorstander van een zo dicht mogelijk netwerk van primair onderwijs, een ‘woonplaatsnabije’ bereikbaarheid van het voortgezet onderwijs, een regionale bereikbaarheid van het MBO en een provinciale bereikbaarheid van het HBO. 

4.6.5
De Roosevelt Academie, Open Universiteit, Hogeschool Zeeland en MBO’s blijven in Zeeland. De bestuurlijke verantwoordelijkheid voor de Zeeuwse onderwijsvoorzieningen moet in Zeeland blijven. 

4.6.6
De Hogeschool Zeeland, MBO-onderwijs en voortgezet onderwijs moeten met het openbaar vervoer vanuit heel Zeeland binnen een uur bereikbaar zijn. 

4.6.7
Het CDA pleit ervoor dat mede door de provincie Zeeland wordt bewerkstelligd dat op nationaal niveau binnen het bekostigingssysteem van het onderwijs nadrukkelijker richtlijnen komen voor de bekostiging van het onderwijs in perifere regio’s. 

4.6.8
De provincie stimuleert het uitbouwen van het curriculum van de Roosevelt Academie met één of meer masteropleidingen. 

4.7 Mobiliteit
Mobiliteit is een essentiële voorwaarde voor economische groei en het welzijn van mensen. Vanwege het grote belang voor de Zeeuwse wooneconomie en andere sectoren zet de provincie zich in voor het goed toegankelijk houden van de routes van, naar en in Zeeland. Binnen het provinciale mobiliteitsbeleid staat goede en veilige infrastructuur centraal. De provincie beheert wegen en levert soms een bijdrage aan de aanleg van rijkswegen. Omdat Zeeland een prachtige fietsprovincie is, is het belangrijk dat de fietsinfrastructuur optimaal is. Er zijn nog knelpunten, zoals voorzieningen voor de elektrische fiets en routes tussen steden, bijvoorbeeld Goes-Middelburg. Een ander belangrijk speerpunt is natuurlijk het openbaar vervoer.

Infrastructuur

4.7.1
Projecten die het besluitvormingstraject zijn gepasseerd, worden voortvarend uitgevoerd. Het gaat o.a. om de N61 Hoek Schoondijke en A4 Halsteren-Dinteloord West-Brabant.

4.7.2
De verkeersveiligheid van de doorgaande wegen op Schouwen-Duiveland, de N57 en N59, wordt vergroot. Daarbij hoort verdubbeling van het aantal rijstroken tussen Schouwen-Duiveland en Hellegatsplein. 

4.7.3
Er wordt bij Goes een extra afslag van de A58 gerealiseerd.

4.7.4
Neem belemmeringen weg in de infrastructuur, zodat reistijden minder worden, kosten lager en gebruik aantrekkelijker. Meer oplaadpunten voor de OV Chipknip zijn daarbij wenselijk.

4.7.5
Verbetering van de doorstroming van de Deltaweg (N256) is gewenst. 

Openbaar vervoer 

4.7.6
De treinverbinding tussen Zeeland en de Randstad wordt verbeterd. Ook wil het CDA dat er ’s avonds laat elk uur een rechtstreekse treinverbinding is van en naar Amsterdam.

4.7.7
Elke kern in Zeeland moet te bereiken zijn met het openbaar vervoer. Dit kan door middel van een lijnbus of bijvoorbeeld belbus.

4.7.8
Onderzoek hoe kleinschalig vervoer van verschillende doelgroepen op een slimme manier gecombineerd kan worden met het regionale openbaar vervoer.

Elektrisch vervoer 

4.7.9
Zeeland moet zich als energieprovincie bij uitstek onderscheiden in elektrisch vervoer. Door middel van proefprojecten moet elektrisch vervoer een impuls krijgen.