Ingrid Betancourt is zes jaar lang door de FARC, de gewapende revolutionaire verzetsmacht van Colombia, gegijzeld in de jungle. Ik weet niet of u zich een voorstelling daarvan kunt maken, maar, hoe prachtig de ongerepte natuur daar ook kan zijn, het is geen fijne plek om jaren te vertoeven: ongedierte, wilde beesten en weinig daglicht door het dikke gebladerte. Daarbij komt dat Ingrid zich niet bepaald in prettig gezelschap bevond. De FARC staat bekend als één van de meest wrede verzetsgroepen in de wereld. Toch wordt toetreding door veel jonge mensen in Colombia gezien als enige uitweg op een tamelijk uitzichtloos bestaan. Bij gebrek aan toekomstperspectief zijn ze bereid de meest gruwelijke daden te verrichten. Soms niet ouder dan tien, elf jaar moeten ze, om hun “moed en overgave “ te bewijzen, moorden plegen, soms zelfs op hun eigen moeders en vaders. Ik ben in Colombia geweest en heb daar gesproken met jongeren die na jaren lid van de FARC geweest te zijn, terug wilden keren naar een “normaal” leven. Ik zal die ontmoeting nooit vergeten: de blik in de ogen van deze jongeren, vaak niet ouder dan een jaar of negentien, maakte duidelijk dat van een “normaal” leven vrijwel geen sprake meer zal kunnen zijn. Dat is ook niet verwonderlijk als je bedenkt wat zij hebben meegemaakt en gedaan. Jarenlang aan dit soort mensen overgeleverd zijn, moet iets vreselijks zijn. Voeg daarbij iedere dag opnieuw de onzekerheid of er ooit een einde aan de gijzeling zal komen, de voortdurende martelende vraag naar het welzijn van kinderen en familie, slopende ziektes die gevolg zijn van voedselgebrek en je kan je bijna niet voorstellen dat iemand nog enigszins weldenkend uit zo’n situatie kan komen.
Ingrid Betancourt heeft het gepresteerd. En meer dan dat. Nauwelijks een paar uur na haar bevrijding hield ze haar eerste toespraak, we konden hem live volgen. Daar stond ze ongebroken en gedurende een kwartier verwoordde ze haar eerste emoties en indrukken. De presidentskandidate was helemaal terug en deed de wereld versteld zijn over haar flexibiliteit en kracht.
Het heeft mij dan ook zeer verbaasd dat nauwelijks twee etmalen na deze ongelooflijke herrijzenis van een krachtige vrouw de zure commentaren begonnen. Hoe kán het, dat iemand na zes jaar gijzeling door de FARC er zo uit komt? Dat is toch onmogelijk? Was het soms allemaal in scène gezet? Daarbij viel het mij op, dat deze commentaren vooral vanuit Europa en de VS afkomstig waren.
Toen Nelson Mandela, na ruim 27 jaar gevangschap op Robbeneiland, vrij kwam en zich de ongebroken en sterke leider toonde die hij was en is, heeft niemand het in het hoofd gehaald te twijfelen aan de oprechtheid van die kracht, niemand kwam op de gedachte dat zijn vrijlating in scène was gezet, dat hij misschien al maanden vrij was en zich op een sterke ‘come back’ had voorbereid.
Maar waarom dan wel in het geval van Ingrid Betancourt?
Ik heb er de afgelopen weken over lopen piekeren en kan helaas maar tot één antwoord komen: het heeft met haar vrouw-zijn te maken. Kennelijk wordt door een schrikbarend groot aantal mensen nog steeds gedacht dat vrouwen niet écht sterk kúnnen zijn. Zwak, afhankelijk en volgzaam, dat is toch in wezen nog steeds de basisconditie die aan vrouwen toegedacht wordt. Vrouwen die zich als leiders opstellen worden nog altijd met grote achterdocht bekeken en als het maar enigszins kan, terstond neergesabeld. Hebben we hier in Nederland vanuit volkswijsheid nummer één: ‘doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg’, toch al sterk de neiging alles wat zich boven het maaiveld verheft te kleineren en te wantrouwen, voor vrouwen geldt dat zeker.
Het is te hopen dat wereldwijd vrouwen de kans te krijgen zichzelf te zijn en dat is meer dan zwak, volgzaam en afhankelijk. De reacties op Ingrid Betancourt hebben mij in ieder geval meer dan duidelijk gemaakt dat de emancipatie alles behalve voltooid is!
