Onlangs kreeg ik de vraag voor gelegd waar het, naar mijn idee als politica, om gaat in het leven anno 2010. Niet een vraag waar ik direct een antwoord op had. Zaken als ‘eerlijkheid’ en ‘moed’ kwamen in mij op, maar na langer doordenken doemde het beeld van Valentino Achak Deng voor mij op. Ik had hem kort daarvoor persoonlijk ontmoet.

Valentino is de hoofdpersoon van het prachtige boek van Dave Eggers “What is the What”. (voor wie het boek nog niet gelezen heeft: meteen doen! Echt iets voor onder de kerstboom.). Het boek vertelt het verhaal van Valentino, die als kind van zeven jaar in Zuid-Soedan in het oorlogsgeweld zijn familie kwijtraakt en vlucht, samen met vele duizenden andere kinderen, de zogenaamde ‘lost boys’. Later wordt hij kindsoldaat, vindt uiteindelijk relatieve rust in een vluchtelingenkamp in Kenia en wordt daar ‘uitverkoren’ om als asielzoeker naar de VS te gaan. Daar wachten hem weer nieuwe ervaringen: doodgeknuffeld door goedbedoelende weldoeners in een wereld die voor hem volstrekt vreemd is. Deze voormalige kindsoldaat en ‘lost boy’, was even in Nederland en ik mocht hem onder vier ogen ontmoeten. Valentino maakte diepe indruk op mij. Iemand die zoveel heeft meegemaakt, op jonge leeftijd zo indringend kennis gemaakt heeft met onbeschrijfelijke wreedheden en die zó uit deze ervaringen kan komen. Een warme persoonlijkheid die met waardigheid praat over zijn land, die gedreven bezig is onderwijs daar van de grond te krijgen en die zijn gevoel voor humor niet verloren is… daar heb ik diepe bewondering voor.

Gelukkig zijn er meer bijzondere mensen zoals hij. Kon Kelei, ook een lost boy, die nu in Nederland rechten studeert met de bedoeling zo snel mogelijk naar zijn land terug te keren om daar de rechtspraak van de grond te krijgen. Ik denk natuurlijk ook aan mensen als Nelson Mandela en aan Aung San Suu Kyi, de Birmese oppositieleidster. Wat een vrouw! Al bijna twintig jaar onder huisarrest, maar altijd rechtop, trots en waardig en als de gelegenheid het toe laat, draagt ze een bloem in haar haar. Ik denk ook aan Ingrid Betancourt. Jarenlang  gegijzeld worden in de Colombiaanse jungle door de FARC, de Colombiaanse guerilla,  -niet echt vriendelijke types-, grijpt diep in. Ook zij deed na haar bevrijding de wereld versteld staan, net als Nelson Mandela. Luttele uren na haar vrijlating sprak ze de wereld toe. We konden het live via TV volgen: daar stond ze weer, de presidentskandidaat, waardig en zonder gevoelens van rancune of haat.

Waar komt toch die kracht vandaan?

Diezelfde vraag heb ik mij gesteld toen ik in Chili woonde, in de jaren van de dictatuur van generaal Pinochet. Ik werkte daar met mensen die de dictatuur aan den lijve ondervonden hadden, gevangen, gemarteld, hun familie verdwenen. Mensen die onder al die onmenselijke omstandigheden nooit hun menselijke waardigheid verloren hadden, geen seconde. Nooit gebroken, nooit onderworpen aan hen die menen bepaalde rechten boven anderen de te hebben.

 Waar komt toch die kracht vandaan?

 Dat wat voor individuen geldt kan ook gelden voor hele volken, de Indianen in de Amerika’s en mensen die slachtoffer zijn van slavenhandel, vroeger én nu.

Het komt steeds weer neer op machtsuitoefening of anders gezegd: de minachting van de één door de ander. Omdat sommigen menen meer rechten dan anderen te hebben. Rechten die ze op valse gronden ontlenen aan bijvoorbeeld een religieuze overtuiging of politieke macht.

 Waar komt de kracht vandaan om tegenover dergelijk mensonwaardig gedrag, dat we overal in de wereld zien, ook in ons eigen land, je eigen waardigheid vast te houden? Ik vroeg het aan Valentino en hij antwoordde dat het de liefde was. Liefde en besef van verbondenheid met ieder ander mens geeft waardigheid.

Mijn antwoord op de vraag waar het echt om gaat in het leven anno 2010, is waardigheid. Waardigheid als wapen tegen machtsmisbruik. Wat de wereld nodig heeft zijn mensen zoals Valentino Achak Deng, Nelson Mandela, Aung San Suu Kyi en Ingrid Betancourt. Mensen die hun rug recht houden en staan voor hun zaak..

We beginnen een nieuw jaar.

Graag wens ik u voor 2010 gezondheid, besef van verbondenheid  en waardigheid toe.