Terwijl de euforie over de economie nog niet op kon rond de eeuwwisseling, is gewezen op de krappe arbeidsmarkt. Gewaarschuwd werd voor een procyclisch overheidsbeleid van lastenverlichtingen. Dat mondt immers maar al te snel uit in forse loonstijgingen, niet alleen in de marktsector, maar met enige vertragingen ook in de collectief gefinancierde sectoren. De waarschuwingen waren niet voor niets. De instituties van de verzorgingsstaat zijn niet over hele linie geëvolueerd met de overgang van een industriële samenleving naar een netwerksamenleving. Deze studie verkent de contouren van een nieuwe vorm van sociale zekerheid. De achtergronden van het levensloopbeleid worden op een rij gezet en er wordt uitgelegd waarom deze regeling aansluit bij een moderne vormgeving van solidariteit.
Vanuit het WI voor het CDA is al eerder gewezen op de risico’s van een tweedeling op de arbeidsmarkt. Tegen de achtergrond van een kenniseconomie enerzijds en bijvoorbeeld de migratiepatronen anderzijds, ontstaat al snel een arbeidsmarkt waarin schaarste aan hoog gekwalificeerd personeel lonen opdrijft, terwijl een overvloed aan minder geschoold personeel de lonen relatief laag houdt. Ook is gewezen op de neiging om bij schaarste aan werknemers - een fenomeen dat naar alle waarschijnlijkheid structureel zal zijn in een vergrijzende samenleving - juist jonge mensen en partners uit eenzelfde huishouden te prikkelen tot voltijdse arbeidsdeelname. Dat kan ten koste gaan van de aandacht voor opvoeding van kinderen en leiden tot overbelasting in het spitsuur van het leven. Reden om bij het vergroten van het arbeidsaanbod ook kritisch te kijken naar de uitstoot van oudere werknemers, naar het integratiebeleid en naar het sociale zekerheidsstelsel en naar middelen te zoeken om de balans tussen zorgen, opvoeden, scholen en werken te waarborgen. Ook de scholing is daarbij van belang. Immers, de druk op de arbeidsmarkt kan ertoe leiden dat werknemers zoveel zeilen moeten bijzetten in hun werk dat de tijd voor scholing gaat ontbreken. Zeker in een periode waarin de vaste baan in de regel tot het verleden behoort en arbeidsmarktvereisten snel veranderen, is dat riskant. Eerdere studies van het WI gingen in op deze vraagstukken, waarbij gepleit werd voor een levensloopregeling.
In de cultuur van de verzorgingsstaat is de eigen verantwoordelijkheid teveel uit beeld geraakt. Er is een nieuwe sociale definitie nodig die niet gebaseerd is op verzorging achteraf (nazorg) maar op toerusting van de burgers vooraf (voorzorg). Niet de inkomensverdeling moet voorop gezet worden, maar de ontwikkelkansen van mensen. Mensen moeten in staat worden gesteld om zich te ontwikkelen en hun talenten te ontplooien. Investeren in menselijk en daarmee sociaal kapitaal is daarbij van wezenlijk belang.
Verwante rapporten:
2003 - SOCIAAL EN ZEKER
2002 - INVESTEREN IN SOLIDARITEIT
