21 september 2016

Buma: verbinding in de samenleving moet hersteld worden

Inbreng Sybrand Buma APB 2016
(gesproken tekst geldt)

De Tocqueville

In 1831 trok de jonge Fransman Alexis de Tocqueville door het land van de toekomst: de Verenigde Staten van Amerika. Terug gekomen schreef hij op wat hij had gezien. Zijn boek: ‘Over de democratie in Amerika’. Bij golven bejubeld, en herlezen, maar ook vergeten en verguisd. Hij voorzag dat de democratie de toekomst had. Maar hij zag ook dat de democratie vast kon lopen.

Hij voorzag doorgeschoten individualisering, waarbij mensen als vreemden tegenover het lot van anderen staan.
“Zijn kinderen en zijn vrienden vormen voor hem de hele mensheid.
Wat de rest van zijn medeburgers betreft:
hij staat naast hen, maar ziet hen niet,
hij raakt hen aan, maar voelt hen niet.
Hij bestaat slechts in en voor zichzelf, en zo hij al familie heeft,
kan men in ieder geval zeggen dat hij geen vaderland meer heeft.”

En hij voorspelde steeds meer knellende overheidsbureaucratie:

“Boven hen torent een immense beschermende macht uit die zich als enige belast met de zorg voor hun genietingen en het toezicht op hun lot. Hij bedekt haar met een netwerk van kleine, ingewikkelde, minutieuze en eenvormige regels, waar de meest originele geesten en de sterkste zielen niet doorheen kunnen komen om de massa te overstijgen. Hij verbreekt de wil niet, maar verdraait en leidt die. Hij dwingt mensen zelden om iets te doen, maar verzet zich er onophoudelijk tegen dat zij handelen.”

De wereld die wij vandaag om ons heen zien, komt beangstigend dicht bij de wereld die de Tocqueville 200 jaar geleden voorspelde.

Een versplinterend individualisme aan de ene kant. Een grote verstikkende overheidsbureaucratie aan de andere. De Tocqueville vreesde het ontbreken van een verbindende morele ordening. Hij zag die in de eerste plaats in de waarden van de christelijke traditie. De joods-christelijke fundamenten van onze waarden zijn nog steeds dezelfde. Een samenleving zonder waarden, normen en tradities wordt onzeker en verzwakt. Zeker als de bedreigingen groot zijn en de politiek geen antwoord lijkt te hebben.

De wereld om ons heen

Ons democratische stelsel loopt vast. We hebben het de afgelopen jaren allemaal kunnen zien:
de bankencrisis,
de schuldencrisis,
de eurocrisis,
de Griekse crisis,
de vluchtelingencrisis.

We worden beheerst door dreiging van terreur: Er heerst chaos aan de grenzen van Europa.
De internationale agenda wordt bepaald door landen als Rusland en Turkije. Door leiders die de democratie gebruiken als een façade waarachter het recht van de sterkste geldt.

De Westerse wereld heeft er geen antwoord op. De EU is vooral bezig met zichzelf. De Britten zijn bezig met de Brexit. En de Amerikaanse verkiezingen gaan over wie de minst gehate van de twee kandidaten is.

Nederland

Is het in ons land beter? Onttrekt Nederland zich aan die ontreddering? Het antwoord is nee.

70 % van de Nederlanders is pessimistisch over de toekomst. Het vertrouwen in de politiek is laag. We voelen dat de generatie na ons het wel eens minder goed kan krijgen dan wij nu.

Ouderen zien hun pensioen verdampen, jongeren kunnen alleen nog studeren met een torenhoge schuld, steeds meer werkenden worden gedwongen in flex-banen.

Ooit bezong Nederland de multiculturele samenleving. Maar de derde generatie immigranten lijkt vaak meer gericht op het land van hun grootouders, dan dat van henzelf en van hun kinderen. President Erdogan heeft onder Turkse Nederlanders meer te zeggen dan wij. Kliklijnen opgezet in Ankara. En Turkse Nederlanders die in Turkije aangifte doen tegen andere Turkse Nederlanders. Integratie gaat nooit lukken als mensen hier wonen, maar met hun hoofd en hun hart in Turkije zijn.

Maar ons waardenprobleem kent meer gezichten. Denk aan bestuurders in de zorg die schimmige financiële constructies verzinnen om er zelf beter van te worden. En kijk naar de treitervloggers in Zaandam. De politie treiteren, en de andere bewoners bewust het leven onmogelijk maken.

Waarden en traditie

“Nederland heeft een identiteitscrisis en is bang, constateerden collega’s Samsom en Pechtold bij de opening van het parlementaire jaar. Daar hebben ze gelijk in. Maar ze voegden er ook iets aan toe: “Daar zijn geen politieke oplossingen voor”.

Het eerste is waar. Het tweede de grootste politieke misvatting van deze tijd. Politiek gaat juist over de vraag wat goed is en wat kwaad. Over hoe we verbinding terug krijgen in de samenleving. Ons land is het verband kwijt geraakt. Dat moet weer hersteld worden.

200 jaar geleden zag Alexis de Tocqueville dit al aankomen. Doorschietend individualisme.
Het antwoord van toen is het antwoord van nu. Het herontdekken van de waarden die onze samenleving dragen. Die zijn duizenden jaren oud, en komen voort uit onze joods christelijke traditie. Niet het ik centraal, maar oog voor de ander als leidend beginsel. Met gelijkwaardigheid van mensen, en dus respect voor elkaar als uitgangspunt. Geen rechten zonder plichten. Geen vrijheden zonder verantwoordelijkheid.
 
Zoiets terugbrengen gaat niet van zelf. We zullen er voor aan de slag moeten. We zouden een dienstplicht moeten instellen. Leven in ons land is niet alleen nemen, het is ook teruggeven aan de samenleving. Je mag vragen om iets terug te doen. En sommige jongeren kunnen best wel wat heropvoeding gebruiken. Denk aan het beledigen en treiteren dat we om ons heen zien gebeuren.

En aan mensen met een bijstandsuitkering mogen gemeenten een tegenprestatie vragen.
Ik zag in Rotterdam Crooswijk met eigen ogen wat het oplevert. Hoeveel gemeenten doen dit inmiddels, zo vraag ik de minister?

Voorzitter, Vrijheid van meningsuiting heeft een grens. Sterker, we mogen die grens wel weer preciezer gaan trekken. Er is geen recht op treiteren. Een middelvinger naar een agent hoort bestraft te worden. Verheerlijken van geweld hoort, net als in Frankrijk, bestraft te worden. Organisaties die de democratie misbruiken om hem omver te kunnen werpen moeten, net als in Duitsland, gewoon verboden worden. Ik vraag aan het kabinet waarom zij hier nog steeds niets aan doen?

Bruggen slaan

Het is meer dan ooit nodig om bruggen te slaan. Het was de belofte van dit kabinet. Vier jaar verder moeten we de vraag stellen: is het gelukt? Is geheeld wat kapot was? Is dit het land dat we door willen geven?

Het eerlijke antwoord is nee. We zien boven alles toenemende kloven. Tussen hoger en lager opgeleiden, ouderen en jongeren, kansrijk en kansarm, allochtoon en autochtoon,
flex en vast. De samenleving verbrokkelt, en de toekomst is onzeker.

In 2013 lanceerde het kabinet de participatiesamenleving. Hét antwoord op een overheid die zijn grenzen had bereikt, en een individualisme dat voor veel mensen eenzaamheid was geworden. Het was hét jaar van grote lastenverhogingen en bezuinigingen. Nu, drie jaar later komt het hele woord participatiesamenleving amper in de begrotingsstukken voor. Het was dus niet meer dan een schaamlap voor bezuinigingen.

Dit kabinet bouwde geen bruggen en wilde nooit een participatiesamenleving. Het runde Nederland als een BV met het hoofdkantoor in Den Haag. De begroting die we vandaag bespreken is vooral één lange excuusbrief. Wat de afgelopen vier jaar door het kabinet als noodzakelijk werd bestempeld. Wordt nu als onwenselijke bezuinigingen teruggedraaid.
Sorry voor de bezuinigingen op de zorg, de politie, defensie.

Zorg

In de zorg is te snel te hard ingegrepen. Grote onzekerheid is het gevolg. In de praktijk zijn mantelzorgers overbelast. En is de thuiszorg té drastisch beperkt. Door de chaotische en snelle invoering van de decentralisaties staan Ouderen en chronisch zieken onder grote druk. Ziet het kabinet dat ook? Wat gebeurt daar mee?

Ouderen

Ouderen voelen zich in de steek gelaten. Omdat zij steeds moeilijker rond komen. Pensioenen worden keer op keer gekort.

ECB

Een grote verantwoordelijkheid voor de huidige toestand ligt bij het beleid van de Europese Centrale Bank. De rente is rond nul, en daarmee is het rendement van pensioenfondsen kunstmatig laag. Er is al voor meer dan 1600 miljard euro aan obligaties opgekocht. Een zeepbel. Meer en meer neemt de bank politiek gemotiveerde beslissingen. Ze pakken goed uit voor de zuidelijke landen, maar zijn fnuikend voor onze pensioenen. Hoe lang accepteert het kabinet dit nog?

Dit gaat ver voorbij het mandaat dat de bank bij het verdrag van Maastricht mee kreeg.
Ik zeg tegen Mark Rutte: hier mag u niet doof en blind voor blijven. Niets doen tegen deze politisering maakt u mede verantwoordelijk. Wat gaat u doen?

Defensie, politie en justitie

Als we onze waarden willen verdedigen dan zullen we defensie, politie en justitie op orde moeten hebben. De beperking van de bezuinigingen die het kabinet nu voorstelt is een begin. Maar het is niet genoeg. Meer is nodig. Hoe staat het kabinet tegenover de wensen van de politie en de AIVD voor meer bevoegdheden?

Onderwijs

In het onderwijs heeft het leenstelsel voor heel veel jongeren het studeren tot een onbereikbare luxe gemaakt. Het is triest te zien hoe studeren voor velen gewoon niet bereikbaar is. Of hoe het leidt tot een megaschuld na afloop. Terwijl de toekomst van morgen door de studenten van nu wordt gemaakt. Ziet het kabinet überhaupt dat ook hier een tweedeling is gecreëerd?

Arbeidsmarkt

Er komt weer werk, gelukkig. Maar wie komt er nog in dienst bij een werkgever.
Het is allemaal flex wat de klok slaat. De arbeidsmarkt is kapot. Dat is niet op te lossen door een pleistertje hier en daar. Er is een fundamentele herijking nodig. Ik doe een oproep aan het kabinet én de sociale partners: Als zij een eerlijker arbeidsmarkt willen bereiken dan is de tijd nu. Voor de verkiezingscampagne in alle hevigheid losbarst, kan de stap nog worden gezet. Die oproep doe ik vandaag. Pak loondoorbetaling bij ziekte en doorgeschoten flex aan. Is het kabinet hiertoe bereid?

Voor ZZP-ers is de invoering van de wet Deregulering Beoordeling Arbeidsrelaties een bureaucratisch monstrum geworden. Terwijl de afschaffing van de VAR verklaring een administratieve lastenverlichting had moeten worden. Is het kabinet bereid de wet snel te herzien?

Ook de Wet werk en zekerheid functioneert niet. De tweedeling op de arbeidsmarkt is er alleen maar groter door geworden. Rutte erkende dat vorige week. Hij zei hierover tegen ondernemers “als ik hier eerlijk over ben, dan krijg ik een kabinetscrisis”. Maar natuurlijk volgde kort daarna weer sorry. In een excuusbrief sprak dezelfde Rutte zijn vertrouwen in de wet gewoon weer uit. Wat gaat het kabinet nu doen aan de Wet werk en zekerheid?

Verval politieke discours

Stoere uitspraken doen en dan sorry zeggen. En vervolgens niets doen. Het is de totale verwording van de politiek. Schelden en verruwing in het debat moet de politiek toch juist bestrijden? Niet er aan mee doen?
Waarom dan toch: Idioten, doorgeslagen tokkies, tuig van de richel.

“Heb ik dat echt gezegd?
Doorgeslagen tokkies?
Excuses aan de familie Tokkie”.

“Heb ik dat echt gezegd?
1000 euro erbij,
Geen cent meer naar Griekenland.
Turkije niet bij de EU.
Handen af van de hypotheekrente.
Sorry, sorry, sorry.
Niet zo bedoeld.”

Dit is de verwording van de politiek. “Geen woorden, maar daden” is verworden tot: “geen daden, maar woorden.”

Turkse Nederlanders die zich misdragen krijgen te horen: Pleur op, lazer op naar Turkije.
Veelverdieners in het bedrijfsleven: Toedeledokie, ga dan, naar Londen. Maar ze gaan niet,
Ze blijven allemaal hier.

Hoe kunnen we verbaasd zijn als mensen het vertrouwen in de politiek verliezen? Als zelfs voor de premier effectbejag het hoogste doel is geworden. Politici hoeven niet te schelden, geen stoere taal uit te slaan. Politici hoeven niet onmogelijke beloftes te doen. Het maakt het vertrouwen in de politiek en de democratie kapot.

En dat is erg, want onze democratie is niet vanzelfsprekend. Internationale rust en vrede zijn niet vanzelfsprekend. Het behoud van onze waarden en tradities is niet vanzelfsprekend.
We zullen ze moeten verdedigen, want ze zijn het waard om door te geven.

Slot

2017 is een verkiezingsjaar. Deze begroting de laatste van dit kabinet. Na maart worden nieuwe plannen gemaakt. Deze begroting zal nog binnen het jaar al weer verouderd zijn.
Het CDA vindt dat helemaal niet erg. Andere keuzes zijn nodig. Maken we die, dan kunnen ons land beter maken. Helen wat is gebroken. Het individualisme bestrijden en overheidsbureaucratie aanpakken. Onze waarden en tradities beschermen en onze samenleving versterken.

Zodat ons land weer het mooie land is dat we door willen geven aan onze kinderen.




Landelijk/​Provinciaal

De twaalf provinciale afdelingen vormen de schakel tussen de gemeentelijke afdelingen en het landelijke bestuur.