High Tech Campus Eindhoven in buitenlandse handen: Niet slechts een stapel stenen die van eigenaar wisselt

Vorig jaar werd de High Tech Campus Eindhoven (HTC) voor 1 miljard euro verkocht aan een Singaporees staatsfonds. Het kabinet deed niets, stond erbij en keek ernaar.Onder andere Philips en de gemeente Eindhoven deden nog pogingen de 'slimste vierkante kilometer van Europa' in Nederlandse handen te houden. Het is de plek waar honderden hightechbedrijven gevestigd zijn en duizenden mensen werken: van start-ups tot multinationals. Waar door bedrijven het meeste van heel Nederland wordt geïnvesteerd in kennis en ontwikkeling (R&D). Het kloppend hart van de Brainportregio, waar ondernemerschap, innovatie en kennisontwikkeling samenkomen. Onmisbaar voor Nederland, voor brood op de plank en om voorzieningen als zorg, onderwijs en veiligheid te blijven betalen. En van cruciaal belang voor ons toekomstige verdienvermogen.

Gemeenschapsgeld
Jaarlijks geven we miljarden euro's gemeenschapsgeld uit aan innovatie, onder andere door als overheid te investeren in de onderzoeks- en innovatie-infrastructuur op campussen als de HTC Eindhoven. Bescherming hiervan en langjarige borging van gedane investeringen zijn een publiek belang. Daarbij past een actieve rol van de overheid, van het kabinet. Het is een compliment dat buitenlandse partijen de meerwaarde en potentie van onze bedrijven en campussen zien. Maar het is toch bijzonder dat de belegger van Singaporees staatsgeld de meerwaarde van de HTC wel ziet, maar onze eigen Nederlandse overheid of pensioenfondsen niet of onvoldoende.

Als reden om niet in te ingrijpen wordt aangevoerd dat de verkoop van de HTC een vastgoedtransactie betreft, het 'slechts' om een stapel stenen gaat die van eigenaar wisselt. En dat de nationale veiligheid niet in het geding is, waardoor er geen wettelijke mogelijkheden zijn om de verkoop tegen te houden. De vraag is niet of je het tegen moet willen houden maar of je er onderdeel van wilt zijn. Om publiek belang te borgen, om innovatie mee aan te jagen en ja om ook mee te profiteren indien de ontwikkelingen goed verlopen. Hier ligt de toekomst van onze economie en banen. Binnen de muren van de gebouwen, onderzoekscentra en laboratoria bevinden zich grote hoeveelheden vertrouwelijke informatie, hoogwaardige kennis en sensitieve technologie. Dit zijn Nederlandse, publieke belangen die goed geborgd dienen te zijn.

Dat het kabinet de overname van de HTC niet heeft willen voorkomen, bijvoorbeeld door zelf in te stappen met een staatsdeelneming of door verkoop aan een Nederlandse partij mogelijk te maken, is een strategische fout. Kijkend naar het recente verleden ook opvallend. In 2019 nam het kabinet aandelen in Air France- KLM vanwege het (publieke) belang van Schiphol en KLM voor de Nederlandse economie en werkgelegenheid. In 2020 investeerde het kabinet 20 miljoen euro om het op de HTC gevestigde fotonicabedrijf Smart Photonics uit buitenlandse handen te houden. Waarom de HTC dan niet? Maar het is nog niet te laat. De overheid kan samen met pensioenfondsen alsnog in gesprek gaan met de nieuwe eigenaar om te kijken of er samen geïnvesteerd kan worden.

Dat zou ook passen bij de Nederlandse cultuur, bij een eerlijke economie waarin we verder kijken dan de korte termijn, dan de winst van vandaag of slechts het rendement van de aandeelhouder. Waarin niet het recht van de sterkste of degene met de dikste portemonnee zegeviert, maar we ook onze maatschappelijke, langetermijnbelangen niet uit het oog verliezen. Waarin we zuinig zijn op wat 'van ons' is.

Strategisch
Wat daarvoor nodig is, is een strategisch, offensief, regionaal bedrijfslevenbeleid en een overheid die een actief industriebeleid durft te voeren. Die niet toekijkt, maar toe durft te slaan als de Nederlandse publieke belangen worden geraakt. Daarvoor moet de overheid niet alleen over de juiste instrumenten beschikken, zoals mogelijkheden om overnames vooraf te toetsen en een oorlogskas om ongewenste overnames van onze innovatieve kroonjuwelen te voorkomen, maar ook over de juiste houding: proactief durven handelen en samenwerken met bondgenoten in Europa.

In het licht van de huidige geopolitieke ontwikkelingen kunnen we het ons niet langer veroorloven naïef te zijn en de vrije markt haar werk te laten doen. Nederland moet haar weegschaal opnieuw afstellen om te weten wat van waarde is voor de opkomende generaties.

Dat het ook anders kan, bewezen ze in Helmond. Daar besloot de gemeente om voor de verkoop van de Automotive Campus het publiek belang nog beter te borgen en de campus nu niet te verkopen. Een mooi voorbeeld van strategisch bedrijfslevenbeleid, met oog voor de publieke belangen van innovatie. Dat de gemeente deze keuze heeft (moeten) maken betekent niet dat er een structurele oplossing is. De vraag is welke handreiking het kabinet gaat doen om samen met private partijen en provincies en gemeenten tot oplossingen te komen om het publiek belang te borgen. In onze regio en bij andere campussen met een groot publiek belang.

Stijn Steenbakkers (CDA) was in de afgelopen raadsperiode wethouder Economie in Eindhoven; Mustafa Amhaouch is Tweede Kamerlid voor het CDA

Landelijk/​Provinciaal

De twaalf provinciale afdelingen vormen de schakel tussen de gemeentelijke afdelingen en het landelijke bestuur.