27 februari 2018

Een raadsakkoord: gaat de raad daarmee akkoord?

'Ook jij, Brutus?' Het zijn vast geen onbekende woorden. Julius Caesar sprak ze al stervende, toen bleek dat zijn beschermeling Brutus ook in het complot zat om hem te vermoorden. Al zolang er macht is, bestaat er ook oppositie en tegenstand. En dat is goed. Nu gaat oppositie natuurlijk niet om moord, maar een gezonde, kritische houding van opponenten en buitenstaanders, tegenover de macht. Coalitie en oppositie zijn fundamenteel in de Nederlandse democratie. Toch?

De laatste jaren steekt het fenomeen van 'raadsakkoorden' de kop op. In de achterliggende periode 2014-2018 hebben meerdere gemeenten een raadsakkoord gesloten. Een raadsakkoord komt neer op een akkoord wat gedeeld wordt door alle partijen die vertegenwoordigd zijn in de gemeenteraad. Iedereen stemt er dus mee in.

Functioneren
Functioneren de gemeenteraad en het College dan nog wel? Fractievoorzitter Wim Zwanenburg van waterschap Amstel, Gooi en Vecht is sceptisch: "Het 'spel van de democratie' eist een aantal tegenstellingen, nodig ook voor een transparante besluitvorming en een goede verantwoording". Fractievoorzitter en lijsttrekker Chantal Broekhuis, die in haar gemeente Utrechtse Heuvelrug al met dit concept gewerkt heeft, ziet juist een positieve kant aan deze vorm van samenwerking. Ook Arjan Noorthoek van het CDA Woerden beaamt dit: "...de partijen (hebben) onderling de afspraak elkaar niet tussentijds te 'verrassen' met onverwachte bewegingen. Om het politieke proces niet te beïnvloeden en om zo open en transparant mogelijk te kunnen werken, vindt er slechts één keer in de zes weken overleg plaats tussen fractievoorzitters en wethouders".

Burgerparticipatie is tegenwoordig een 'hot item' en niet meer weg te denken uit de gemeentepolitiek. Uiteindelijk zit de volksvertegenwoordiging er voor het volk.

Betrokkenheid
Karin van der Kaaden van CDA Kaag en Brassem: "De beweegreden van het CDA om hieraan deel te nemen was enerzijds de wijze waarop binnen het raadsbreed akkoord een sterke inwonersparticipatie kon plaatsvinden". Ook op de Utrechtse Heuvelrug heeft het raadsbrede akkoord geleid tot een overbrugging van de kloof die er tussen inwoners en de politiek was: "het raadsbrede programma in de Utrechtse Heuvelrug (heeft) geleid tot een positief vliegwiel van oude naar nieuwe politiek waarbij de gemeenschap centraal staat". Wim Zwanenburg vindt juist dat door een akkoord wat alle fracties ondertekenen, de kiezer buitenspel wordt gezet. Ook is hij bang dat de prikkel om naar de stembus te gaan wegvalt.

Profilering
Van der Kaaden erkent wel dat profilering soms lastig wordt, wanneer alle partijen het over een punt eens zijn. Een oplossing daarvoor is "om het voortouw te nemen in moties of amendementen en het woord te voeren over bepaalde onderwerpen die belangrijk zijn voor de partij". Ook Zwanenburg is kritisch over de profilering bij raadsbrede akkoorden: "Dat na de verkiezingen compromissen moeten worden gesloten weet de kiezer wel, maar hij of zij wil graag een heldere keuze voor een programma maken en een stem uitbrengen op een persoon die het vertrouwen waard is".
Arjan Noorthoek geeft nog een advies mee. "Op een beperkt aantal zaken afspraken maken, versterkt de discussie in de raad en zorgt voor betrokken bestuurders en betrokken inwoners. Wel moet je ervoor zorgen dat het beleid geen slap compromis wordt en dat wethouders goede kaders meekrijgen om hun werk op te kunnen pakken, dat geeft meer draagkracht en voorkomt onnodige spanningen".

Bundel ROB 'Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden'
Alternatieve vormen voor het sluiten van akkoorden zijn door de Raad voor het Openbaar Bestuur in kaart gebracht in de bundel 'Nieuwe politiek, nieuwe akkoorden'. In de bundel staan de ervaringen van 10 gemeenten die na de verkiezingen van 2014 ervoor kozen hun burgers actief te betrekken bij het opmaken van hun bestuurs- en of beleidsakkoord. Ook lessen die zij geleerd hebben, de valkuilen en de succesfactoren zijn beschreven. Download de bundel

Dit artikel is herschreven op basis van twee artikelen, die eerder in Bestuursforum verschenen.

Landelijk/​Provinciaal

De twaalf provinciale afdelingen vormen de schakel tussen de gemeentelijke afdelingen en het landelijke bestuur.