BEHANDELING BEGROTING 2014-2017

5 NOVEMBER 2013

In het Bijbelboek Prediker lezen we: “Want de Here geeft wijsheid, uit zijn mond komen kennis en verstandigheid.” (Prediker 2:6) Het zijn niet alleen oude woorden uit een prachtig boek, het zijn woorden die ook anno 2013 nog steeds zeggingskracht hebben. Immers, wat is de raad van Hattem zonder wijsheid en verstand? Daarom wensen wij uw college en onze collega raadsleden wijsheid en verstand toe bij alle te nemen beslissingen.

ALGEMEEN

De begroting voor 2014 is tot stand gekomen in een turbulente context. Ons land verkeert nog steeds in crisis. Nederlands slaagt er nog niet in uit het economisch dal te kruipen, steeds meer mensen worden werkeloos en het netto besteedbaar inkomen daalt. Het CDA maakt zich daar zorgen over. Mensen aan de onderkant van de samenleving hebben het moeilijk, maar ook steeds meer middeninkomens hebben moeite de eindjes aan elkaar te knopen. Zeker wanneer er iemand werkeloos raakt of er sprake is van een scheiding, kunnen er grote financiële problemen ontstaan. Het CDA vraag aandacht voor deze mensen. Als Christelijke partij staan wij voor zorg voor en om onze naaste. Ons land verkeert niet alleen in een economische crisis, er lijkt ook sprake van een sociale en morele crisis. De samenleving individualiseert. Tolerantie neemt af, normen en waarden verwateren en oog en zorg voor de naaste worden steeds minder vanzelfsprekend. In een ik-gerichte samenleving is er geen aandacht voor de Bijbelse opdracht “heb uw naaste lief als u zelf”. Wanneer je je naaste liefhebt, gaat het niet meer alleen om jezelf, maar ook om de mensen die je tegenkomt. Samen is hier dus het kernwoord. Samen leven, samen werken. In zo’n situatie houdt de meerderheid rekening met de minderheid en blijft de samenleving leefbaar. 

HATTEM

Ook de samenleving en het bestuur van Hattem worden sterk op de proef gesteld. De rol van de lokale overheid verandert. Het Rijk en provincies stoten activiteiten af en leggen een enorm extra takenpakket neer bij lokale overheden. Ons financieel meerjarenperspectief is sterk negatief en het College van Burgemeester en Wethouders is voornemens de autonomie van onze gemeente op te geven ten faveure van een fusie met de gemeenten Heerde en Oldebroek. Neem ook in ogenschouw dat er in maart verkiezingen plaatsvinden en het wordt duidelijk dat 2014 een absoluut sleuteljaar wordt in de toekomst van onze mooie gemeente.

FINANCIEEL BEGROTINGSRESULTAAT EN MEERJAREN PERSPECTIEF

In de begroting worden de beleidsvoornemens voor komend jaar gepresenteerd en geplaatst in een financiële context. Het financiële beeld dat uit de begroting naar voren komt is ronduit slecht. Voor de jaren 2015 tot en met 2017 wordt een negatief begrotingsresultaat verwacht, waarbij het tekort zal oplopen tot ruim 7 ton structureel per jaar. Voor 2014 wordt er nog een positief resultaat geprognotiseerd, maar iedereen die de discussie rond het zwembad heeft gevolgd weet dat deze prognose een vertekend beeld geeft: alleen al de tegenvallers die op dit dossier worden verwacht, zullen zorgen dat we al in 2014 op een tekort uit te komen - zelfs wanneer alle bezuinigingen van bezuinigingsoperatie “Kracht” zouden worden gerealiseerd. Wanneer we de prognoses van het zwembad verrekenen en de lastenverzwaringen die het College heeft gepland laten staan (zijnde 15,6% OZB en 32% rioolheffing stijging tot en met 2017), dan komen we de komende jaren 1,9 miljoen euro te kort en is ons meerjarenperspectief structureel negatief.

Tabel 1: Gecorrigeerd verwacht begrotingsresultaat 2014 2015 2016 2017 Verwacht begrotingsresultaat € 189.600,00 € -289.600,00 € -402.900,00 € -738.000,00

Zwembad prognoses1 € -242.138,00 € -169.473,00 € -129.983,00 € -72.713,00

Gecorrigeerd verwacht begrotingsresultaat € -52.538,00 € -459.073,00 € -532.883,00 € -810.713,00

Het College komt al op de eerste pagina van de begroting tot de misplaatste conclusie, dat er voor 2014 geen acute noodzaak tot verdere bezuinigingen bestaat.

College, u geeft structureel veel meer geld uit dan u binnenkrijgt.

U soupeert onze reserves op en heeft onze nettoschuld laten stijgen tot een alarmerend niveau.

Ondanks de forse lastenverhoging die u voorstelt, is er sprake van een onacceptabel tekort. De burgers en ondernemers van Hattem kunnen niet structureel meer geld uitgeven dan ze binnenkrijgen.

U kunt dat als lokale overheid ook niet.

U heeft hierin zelfs een voorbeeldfunctie. U zult zo spoedig mogelijk maatregelen moeten treffen om uw huishoudboekje op orde te krijgen en het negatieve meerjarenperspectief om te buigen tot een neutraal resultaat.

Om deze oproep kracht bij te zetten, hebben we en motie voorbereid.

LASTENVERZWARING

Niet alleen de crisis is de oorzaak van de koopkrachtdaling van onze burgers, ook de gemeente draagt haar steentje daaraan bij. Om een deel van de tekorten te dekken voert het college meerdere lastenverzwaringen in. Eén van die verhogingen is een stijging van de rioolheffing. Die stijging is volgens het college noodzakelijk omdat de Egalisatiereserve rioolrecht in 2012 met ruim 6,5 ton is afgeroomd. Dit geld is overgeheveld naar de Algemene Reserve om lopende tekorten te dekken. Een jaar later wordt de onttrekking als onterecht bestempeld (Gemeente Hattem, 2013, p. 54) en stelt het college voor hem weer op te bouwen tot het niveau van voor de onttrekking. Dat heeft een flinke lastenverzwaring voor de burger tot gevolg.

Het CDA is het niet eens met dit voorstel en heeft een amendement voorbereid.

WERKELOOSHEID EN ARMOEDEBELEID

Dat het onwenselijk is dat de koopkracht van burgers verder wordt aangetast, wordt onderstreept door alarmerende cijfers van het UWV. Steeds meer mensen raken hun baan kwijt, ook in Hattem.

Het aantal

1 Cijfermateriaal is ontleend aan de Winst- en Verliesrekening als verstrekt door Stichting Exploitatie Zwembad Hattem tijdens de presentatie in de Brede Commissie van 28 oktober 2013.

2 Netto Schuld Quote is opgelopen van 30% in 2004 tot 99% in 2012. Zie Bijlage 6 van de beantwoording van de technische vragen die zijn gesteld in aanloop op de vergadering.

3 werkloosheidsuitkeringen lag in juli 44% hoger dan een jaar daarvoor.

Het CDA maakt zich hier ernstig zorgen over.

Wat doet uw college hieraan? Bent u bezig met banen zoeken, plekken in te vullen en vooral mensen bij elkaar brengen?

Is het mogelijk dat u een plan maakt voor startende ondernemers met financiering via de Bank Nederlands Gemeenten? Vanuit het gemeentefonds komt er extra geld beschikbaar voor armoede- en schuldenbeleid.

Graag zien wij een nader uitgewerkt voorstel tegemoet van hoe u dit geld in Hattem denkt te gaan besteden.

 Van onze kant willen we aangeven dat er in ieder geval extra aandacht moet zijn voor (eenouder) gezinnen met kinderen. Wees ruimhartig en ga tot aan het randje van de wet om deze mensen te helpen.

Verder vraagt de schuldhulpverlening alle aandacht.

Steeds meer gewone gezinnen raken in de problemen wanneer een van de twee ouders werkloos wordt. Maak ook bij zaken als schuldhulpverlening nadrukkelijk gebruik van de Kracht van onze maatschappij.

Treed in contact met maatschappelijke partners als de kerken. De diaconieën van onze kerken doen goed werk. Zij kunnen een rol spelen waar u als overheid te kort schiet dan wel waar uw handen door de wet vastgebonden zijn.

SPECIFIEKE UITDAGINGEN VOOR 2014 In 2014

krijgen we te maken met een aantal specifieke uitdagingen. We noemen het voorbereiden van de invoering van de decentralisaties in 2015, het ombuigen van de zwembadbegroting tot een resultaat dat binnen de kaders past en forse investeringen in onze elektronische dienstverlening.

DECENTRALISATIES

Er is nog steeds geen duidelijkheid van het rijk over de drie decentralisaties. Dit maakt het voor gemeentes moeilijk om adequaat te anticiperen op de nieuwe Wet maatschappelijke ondersteuning, de Jeugdwet en de Participatiewet. Ook de risico’s die we hier als gemeente bij lopen, zijn nog onvoldoende inzichtelijk. 

Minister Plasterk wil komen tot wat hij met een duur woord “congruente samenwerkingsverbanden” noemt.

Wat ons betreft is niet het samenwerkingsverband leidend, maar de zorg om de hoek.

De Hattemer moet dicht bij huis gebruik kunnen maken van voorzieningen. Daarom zijn we blij dat er zorg vanuit De Bongerd en Driezorg aangeboden wordt.

Het CDA vindt de decentralisaties in de basis een goede zaak.

Organiseer jeugdzorg, participatie en maatschappelijke ondersteuning op het overheidsniveau dat het dichtst bij de mensen staat.

Dat biedt kansen om bij de uitvoering van deze taken maatwerk te leveren. We kunnen de zorg terecht laten komen bij mensen die dat echt nodig hebben. De kracht van Hattem moet zijn: familie, vrienden en buren die elkaar helpen.

En daar waar mantelzorg ontoereikend is, wordt professionele hulp ingezet. Wanneer die hulp daadwerkelijk wordt ingezet, hecht het CDA aan identiteitsgebonden zorg. Daarnaast willen we dat het budget zo veel mogelijk wordt ingezet voor het verlenen van de zorg zelf. Als gezegd: er zijn nog veel onduidelijkheden. Het CDA wil de komende tijd actief kaders kunnen stellen en nadrukkelijk op de hoogte worden gehouden bij de ontwikkeling van de dossiers, zowel inhoudelijk als financieel.

ZWEMBAD

In de afgelopen weken is duidelijk geworden dat het zwembad in de komende jaren veel meer geld dreigt te gaan kosten dan de raad als kader heeft gesteld.

De komende jaren zal er volgens het bestuur van De Marke een miljoen euro bij moeten. We zullen in deze vergadering niet te zeer vooruitlopen op de vergadering van 11 4 november, waar het zwembad wederom wordt besproken.

Het college heeft wat het CDA betreft in 2014 echter nadrukkelijk de taak om te zorgen dat de geprognotiseerde verliezen worden teruggedrongen en dat het zwembad binnen de gestelde financiële kaders gaat opereren.

U bent als college voor die exploitatie gaan staan en we houden u daaraan. Verschuil u niet achter het bestuur van De Marke, gebrekkige marketing, opstartproblemen in de bouw van het bad en gaten in het bestek maar neem uw verantwoordelijkheid.

We hebben nog steeds geen goed gevoel over de brandveiligheid van het kulturhus en het zwembad. Met name het gebrek aan vluchtwegen in bijvoorbeeld de multifunctionele ruimte in de kelder onder het zwembad baart ons zorgen. We roepen u op, om ondanks de verklaring van de brandweer, te onderzoeken op basis van praktische gronden hoe het gesteld is met de veiligheid van de bezoekers van het zwembad en het kulturhus.

ICT

Voor een goede bedrijfsvoering is informatie en communicatietechnologie essentieel. Niet alleen voor interne processen, maar ook voor de taakstellingen ten aanzien van digitale dienstverlening. Het college stelt dat er flink moet worden geïnvesteerd. Het CDA onderkent dat er nog heel veel moet gaan gebeuren. Maar hoeveel er precies moet worden geïnvesteerd en hoe het geld precies moet worden besteed is een tweede. In een conceptvoorstel wordt gesproken over Shared Service Center (SSC). Dit voorstel is nog niet behandeld, maar het CDA is op voorhand kritisch.

Is H2O wel de juiste omgeving is om deze taken op te pakken of is deze setting veel te beperkt? Uit rapportages van het kwaliteitsinstituut Nederlandse Gemeenten (KING) blijkt dat ICT samenwerking op een aanzienlijk grotere schaal moet plaatsvinden. Men spreekt over verbanden die aanmerkelijk groter zijn dan 100.000 inwoners.

Je kunt je afvragen of het nodig is om in H2O eerst het wiel uit te vinden om daarna alsnog in een groter verband aansluiting te zoeken. Hoewel we ons goed realiseren dat we op ICT-vlak geen tijd mogen verliezen om de uitdagingen het hoofd te bieden, plaatsen we grote vraagtekens bij een dergelijke, verregaande vorm van samenwerking wanneer de Raad nog keuzes moet maken over de bestuurlijke toekomst van Hattem.

TOEKOMST VAN HATTEM

Het college heeft een duidelijk standpunt ingenomen ten aanzien van de toekomst van Hattem. Als het aan het college van Christen Unie en Partij van de Arbeid ligt, zal er een fusie plaats gaan vinden tussen de gemeente Hattem, Heerde en Oldebroek. Deze toekomstvisie vormt een rode draad door de begroting. Het College is in 2013 al gestart met de voorbereidingen om te komen tot een gemeenschappelijke programma-organisatie. Toekomstige bezuinigingsoperaties en vernieuwingsambities worden specifiek in H2O verband opgepakt. Zo wil het college de invoering van de participatiewet zoveel mogelijk in H2O verband oppakken. Ook ligt er een conceptvoorstel om zwaar te investeren in een Shared Service Center op het gebied van ICT in H2O verband. De raad van de gemeente Hattem heeft zich nog niet uitgesproken over de bestuurlijke toekomst van onze stad. De verwachting bestaat, dat er na de verkiezingen een nadere koers wordt uitgezet. Het CDA koestert nog steeds onze zelfstandigheid, de Hattemer schaal en de beperkte afstand tussen burger en bestuur. Het CDA vindt het belangrijk, dat er geen keuzes worden gemaakt die onomkeerbaar leiden tot de variant van fusie tussen H2O gemeenten voordat de raad zich over deze kwestie heeft uitgesproken. Daarom hebben we dit verwoord in een motie. Wat het CDA betreft wordt er in deze fase te veel ingezet op fusie en te veel op H2O. Er ligt een rapport van Wagenaar & Hoes dat kan dienen als basis voor vervolgdiscussie en vervolgonderzoek. Ja, we moeten 5 samenwerken met onze buurgemeentes, maar dat betreft dan al onze buurgemeentes. We denken dan nadrukkelijk ook aan Zwolle. En samenwerken is niet automatisch hetzelfde als fuseren. Net als onze collega’s van de VVD willen we een vervolgonderzoek in een breder perspectief, waarbij de kernvraag moet zijn wat de beste oplossing is voor onze gemeente en onze burgers. Pas wanneer we alle realistische varianten hebben verkend, kunnen we vervolgstappen zetten. Misschien komt daar uit dat samenwerking in H2O de beste variant is, misschien niet. Maar voor we extreem verstrekkende besluiten nemen als de door het college voorgestelde fusie, moet er een stevig fundament voor die keuze liggen, mogelijk bekrachtigd met een formele volksraadpleging.

En dat fundament ligt er nu niet.

OVERIGE DOSSIERS KORTINGEN VANUIT HET RIJK

Waar de provincie in deze discussie officieel nog belijdt dat samenwerking tussen gemeenten van onderaf moet komen, heeft het Rijk een duidelijke agenda. In de systematiek van het gemeentefonds zit tegenwoordig een formatiekorting voor kleinere gemeenten. Dit is de opschalingskorting.

Tot 2025 wordt er voor maar liefst € 925 miljoen geroofd uit het gemeentefonds.

Dit is niet samen de trap af, maar het rijk die bovenaan de trap de gemeente er afduwt. Op die manier wil het rijk gemeenten als de onze dwingen tot fusie.

Gefuseerde gemeenten kunnen met veel minder ambtenaren toe, zo denkt het rijk.

Het CDA in Hattem is een warm pleitbezorger voor het bestaansrecht van de kleinere gemeenten. Wanneer gemeenten als Hattem verdwijnen en gemeenteraden worden omgevormd tot verenigingen van dorpsbelangen, dan doet dat de democratie geen goed. De afstand tussen kiezer en gekozene wordt dan te groot. Kortom, Het CDA Hattem is faliekant tegen de korting en vindt dat die moet worden ongedaan gemaakt. En dan is er de kwestie van de dualiseringskorting. Het wetsvoorstel om het aantal gemeenteraadsleden te verminderen heeft het niet gehaald in de Eerste Kamer. Het gekke is, dat het rijk de bezuiniging op dit onderdeel wel handhaaft. We moeten het maar oplossen door andere maatregelen, zoals een meer efficiënte ondersteuning van het bestuur. Feitelijk zegt het Rijk: stuur maar wat ambtenaren weg zodat de politici kunnen blijven zitten. Voorzitter, wij vinden dat niet kunnen. Wanneer je besluit om de gemeenteraad op niveau te houden, dan moet je de korting ook niet door laten gaan. Als kleine gemeente moeten wij de krachten bundelen met andere kleine gemeenten. Ook deze korting moet van tafel. Wij dienen daarover een motie in.

BEDRIJVENTERREINEN

Eén van de belangrijkste aandachtspunten is bedrijventerrein H2O. We lopen op dit terrein nog steeds grote financiële risico’s en het blijkt een grote uitdaging om het terrein te vullen. Hoewel we positief zijn over de beleidswijzigingen uit het ‘vernieuwde perspectief’, blijft de situatie zorgelijk. We zien uw plannen om te komen tot een geoptimaliseerde governance met belangstelling tegemoet. Eén van de oorspronkelijke doelstellingen van het bedrijventerrein was het mogelijk maken van bedrijfsverplaatsingen van industrieterrein ’t Veen naar H2O, zodat ’t Veen kan worden gerevitaliseerd.

De verpaupering op ’t Veen is eveneens een bron van zorg, al ontvangen we tegenwoordig gelukkig ook positieve geluiden, onder andere dankzij de inspanningen van Zwolse ambtenaren die zich over het gebied buigen. Ook constateren we dat er interesse is vanuit supermarkten om zich er te vestigen.

Als we als raad zouden besluiten dat dit laatste een wenselijke ontwikkeling is, dan moet de vestiging van de supermarkt optimaal worden uit onderhandeld en het resultaat moet ten gunste van de ontwikkeling van het gebied komen.

OPENBARE RUIMTE

Onze fractie heeft in de afgelopen zomerperiode tal van klachten gehad over de openbare ruimte, meer specifiek het openbaar groen. Het zag er in een bepaalde periode niet uit en het was op punten regelrecht gevaarlijk. In specifieke gevallen bleek dat de kwaliteit van het groen ook niet aan uw eigen maatstaven voldeed. We weten dat er bezuinigd moet worden op groen en we hebben ingestemd met een onderhoudsniveau ‘C’, maar we hebben sterk het gevoel dat we niet de kwaliteit hebben gekregen die bij dat kader passen. Is er wel voldoende toezicht gehouden op het uitbesteedde werk? Wat ons deugd doet, is dat inwoners zelf de handen uit de mouwen willen steken en dit ook doen. We roepen het college nadrukkelijk op om burgerinitiatieven te omarmen en te faciliteren, zodat we maximaal gebruik kunnen maken van de kracht van de maatschappij. Het moet anders met minder geld, maar wel veilig en niet met onkruid dat meer dan een meter hoog staat.

Ook onze Hattemer ondernemers hebben last van de crisis. Juist nu moeten we ze zo min mogelijk frustreren. Hoewel het soms niet anders kan, is het afsluiten van primaire wegen of het in de steigers zetten van een monument in het hoogseizoen niet bevorderlijk voor het toerisme.

Komend jaar zal het aanpakken van de kerktoren de nodige overlast met zich meebrengen. Mogelijk worden de markt en de riolering meegepakt in het kader van werk met werk maken. Zorg ervoor dat het centrum van Hattem deze zomer geen grote bouwput wordt en stem de werkzaamheden goed af met de ondernemers en inwoners van de binnenstad. Leer van de feedback die u krijgt, bijvoorbeeld over geluidsoverlast veroorzaakt door gebruikte materialen van drempels en wegafscheidingen. Trek u deze signalen aan en toon in uw vervolgplannen aan dat u naar uw burgers luistert.

BUITENGEBIED

De kwaliteit van het buitengebied staat onder druk. Hattem heft een beperkt grondgebied dat infrastructureel zwaar wordt belast. Portefeuillehouder, waak over uw landschapsontwikkelingsplan waarin we hebben aangegeven dat we de kwaliteit van het buitengebied koesteren en willen beschermen. Wees kritisch op initiatieven in dat buitengebied en met name in de ecologische hoofdstructuur. Verzet u tegen windmolens, ook wanneer die op ons grensgebied worden neergezet.

SENIORENHUISVESTING

Het CDA wil een partij zijn voor alle inwoners van Hattem. In onze stad is al 10 jaar terug behoefte ontstaan wat betreft seniorenwoningen in het duurdere segment. Het CDA heeft daar oog voor en wil dat voor deze groep mensen ook ruimte krijgt dicht bij de binnenstad en niet veraf vanaf onze mooie kern.

TOT SLOT

Graag maken wij een compliment richting de ambtelijke organisatie voor deze duidelijke begroting. Er is veel werk verzet en flexibiliteit getoond om ons als raad te informeren. Daarbij spreken de cijfers voor zich. De vraagstukken waarover wij ons als raad buigen zijn soms complex en ingrijpend. Wij moeten beseffen dat wij hier niet voor ons zelf zitten, maar namens en voor de gemeenschap van Hattem. Zijne majesteit de Koning eindigde het uitspreken van de Troonrede met de woorden: ”U mag zich in uw zware taak gesteund weten door het besef dat velen u wijsheid toewensen en met mij om kracht en Gods zegen voor u bidden”. Samen met onze Koning bidden wij om Gods zegen over het werk van de gemeenteraad van Hattem!