Op 12 november kwamen geïnteresseerden uit de hele provincie bijeen in Zuidbroek om na te denken over gemeentelijke herindeling.

Uitgenodigd als sprekers waren Michiel Herweijer, hoogleraar bestuurskunde in Nijmegen, Rikus Jager, burgemeester in de “heringedeelde” gemeente Westerveld en Patrick Brouns, fractievoorzitter van het CDA in de Groningse Staten.

Een belangrijke boodschap van de avond was dat herindeling in Groningen minder in kannen en kruiken is dan het lijkt. De “gespierde brief” van minister Plasterk uit februari van dit jaar, het rapport van de commissie Jansen en de wens van Gedeputeerde Staten dat gemeenten een voorkeur voor herindeling uitspreken voor 3 december moet niet tot de conclusie leiden dat de zaak al is geregeld. Wettelijk, zo vertelde Herweijer de aanwezigen, ligt het primaat bij een herindeling bij de raden van de gemeenten zelf, niet bij GS of in Den Haag. Er zijn nog helemaal geen formele procedures opgestart, en gemeenten hoeven zich nog lang niet gebonden te weten aan gehaaste uitspraken. “Laat je niet dicteren”, zo luidde het devies. De hoogleraar gaf de aanwezige raadsleden nog een ander belangrijk advies mee: mocht het wel tot een herindelingsvoorstel aan de Tweede Kamer komen, zorg dan voor eensgezindheid. Verdeelde gemeenten lopen het risico de greep op het proces te verliezen.

Rikus Jager vertelde de zaal over zijn ervaringen als burgemeester van de “heringedeelde” gemeente Westerveld in Drenthe. Met name het contact onderhouden met de burgers in een gemeente met zoveel dorpen is een hele taak, zo blijkt. Dat komt door de vele verschillen die 15 jaar na de herindeling van 1998 nog steeds voortbestaan, maar ook simpelweg door de omvang van de gemeente. Wil burgemeester Jager op de dag van de verkiezingen op de meest efficiënte manier alle 17 stembureaus bezoeken, dan is hij 221 kilometer onderweg, zo gaf hij een voorbeeld om de situatie te illustreren. En Westerveld is nog niets vergeleken met het bekende voorbeeld van Sudwest-Frylan, waar ambtenaren worden aangenomen om het contact met de delen van de supergemeente te onderhouden. Raadsleden zijn goedkoper, zo durfde Jager de stelling wel aan.

Het gevolg van de wens van Plasterk voor meer van zulke supergemeenten is een uitholling van de lokale democratie, stelde voorzitter van de Statenfractie Patrick Brouns ter overweging. De voorstellen van dit kabinet voor bestuurlijke opschaling zijn niets anders dan een visieloze bezuiniging. Dat terwijl uit onderzoek in binnen- en buitenland blijkt dat er van kostenbesparingen bijna nooit iets terecht komt. Het argument dat gemeenten maatwerk kunnen leveren met bijvoorbeeld de jeugdzorg lijkt misplaatst. Wat blijft er immers nog over van maatwerk in gemeenten van 100.000+? Dat GS zich in navolging van Plasterk op grootschalige herindeling heeft gestort mag geen reden om slaafs en zonder visie achter de suggesties van het rapport Grenzeloos Gunnen aan te lopen. Gemeenten moeten weer zelf achter het stuur gaan zitten.

Alle sprekers riepen de aanwezige raadsleden op zich te bezinnen op de vraag waar de gemeente voor in het leven is geroepen en hoe haar taak het beste kan worden uitgevoerd. Pas als er een goed antwoord op die vraag is gegeven kan er verstandig over herindeling worden nagedacht.