Q&A nieuwe plannen rond afval: alles wat je altijd al wilde weten!

 

U hebt een brief gekregen van de gemeente dat de afvalinzameling verandert. Waarom is dat nodig?
In Katwijk, Rijnsburg en Valkenburg gooien we gemiddeld meer dan 200 kilo restafval per inwoner weg. Dat afval verdwijnt zo de verbrandingsovens in. Dat is verspilling, want een deel van het restafval kan prima opnieuw gebruikt worden. Ondernemingen worden steeds handiger en slimmer in het hergebruiken van producten. Afval wordt zo weer grondstof.

De rijksoverheid heeft een doelstelling geformuleerd: in 2020 nog 100 kilo restafval per inwoner, en dat aantal kilo’s de komende jaren terugbrengen, door betere afvalscheiding én door minder afval te produceren. De rijksoverheid wil dat we toegaan naar nog maar 35 kilo restafval in 2025 en helemaal niets meer in 2050. 35 kilo in 2025, dat is snel en dat is weinig. De rijksoverheid zegt daarmee: 90% van ons afval moet in 2025 gescheiden worden in bruikbare afvalstromen. Katwijk legt die lat wat minder hoog. Katwijk heeft als doel om 80% van ons afval goed te sorteren. Let wel: we zitten nu onder de 50%.

Waarom wil de gemeente Katwijk dat? Daar zijn verschillende redenen voor:

  1. duurzaamheid: afvalstromen die goed gesorteerd zijn, zijn beter geschikt voor hergebruik
  2. geld: de rijksoverheid verhoogt de belasting op restafval de komende jaren flink. Alleen al in 2019 betaalde de gemeente Katwijk € 400.000 meer restafvalbelasting. Dat is € 15 per huishouden. Dat bedrag loopt de komende jaren stevig op: voor 2021 wordt een verhoging van de belasting verwacht van dik 15%. Daarnaast bestaat de verwachting dat het verbranden van afval de komende jaren steeds duurder wordt. Deze twee ontwikkelingen versterken elkaar, waardoor de afvalstoffenheffing (de belasting die inwoners aan de gemeente betalen voor het ophalen van het huisvuil) zonder ingrijpen de komende jaren zeer sterk zal toenemen.

Oké, dat is het vertrekpunt, dat begrijp ik. Wat gaat er dan nu gebeuren?
Twee dingen:

  1. elk huishouden krijgt er een afvalbak bij, voor het inzamelen van papier of PMD (plastic, metaal en drankkartons).
  2. u gaat betalen voor elke keer dat u uw restafvalbak aanbiedt om te worden geleegd.

Argh! Extra bak, extra betalen, dat wil ik allebei niet!
Ho, ho, wie heeft gezegd dat u extra gaat betalen? We betalen nu een vast tarief voor het verwerken van ons afval, de afvalstoffenheffing. Of u jaarlijks nu veel of weinig weggooit, dat maakt in de hoogte van de heffing niet uit. Straks verandert dat. Er komt een basistarief (dat lager zal zijn dan de heffing die u nu betaalt) en een variabel tarief. Het variabele tarief is afhankelijk van het aantal keer dat u uw restafvalcontainer langs de kant van de straat zet om te worden geleegd, of, als er in uw straat ondergrondse afvalcontainers staan, afhankelijk van het aantal keren dat u de klep van de container opent. Hoe vaak u uw bak laat legen of de ondergrondse container gebruikt, dat heeft u zelf in de hand. Sorteert u uw afvalstromen goed (dus GFT bij GFT en papier bij papier), dan gooit u straks veel minder afval in de restafvalbak. U kunt er dan dus langer mee doen voordat 'ie geleegd wordt. U betaalt straks per leging, dus u hebt zelf in de hand hoe hoog het variabele deel van de afvalbelasting wordt. Misschien doet u het wel zo goed, dat het voor u goedkoper wordt. Wie goed z’n best doet, wordt in het nieuwe systeem beloond met relatief lagere kosten.

Op dit moment kent de afvalstoffenheffing twee tarieven, namelijk voor éénpersoonshuishoudens en voor meerpersoonshuishoudens. Dat onderscheid blijft bestaan. Woon je op jezelf, dan betaal je minder vastrecht dan stellen of gezinnen.

En die extra bak, waar is die dan voor nodig?
Ervaring in andere gemeenten in Nederland, die het nieuwe systeem al eerder ingevoerd hebben, leert dat afvalscheiding aan huis de beste resultaten geeft. U hebt nu al een bak voor GFT en een bak voor restafval. Daar komt een bak bij, namelijk óf voor papier, óf voor PMD. Veel mensen doen thuis al erg hun best om hun afval goed te sorteren, door glas, papier en PMD apart te bewaren, in doosjes en kratjes in de schuur. In plaats van de eigen bak krijgt u een afvalcontainer van de gemeente voor papier of PMD. De ervaring leert dat ons afval met deze extra bak beter gescheiden zal worden.

In Rijnsburg, in het Duyfrak in Valkenburg en in andere delen van de gemeente met nieuwbouw staan in de straat ondergrondse afvalcontainers voor GFT en restafval. Die blijven gewoon, daar verandert niets aan. Deze huizen krijgen wel een afvalbak in de tuin, voor PMD of papier.

Ik ben al goed bezig met afval scheiden, ik heb het idee dat ik straks flink gestraft wordt. Kan het niet bij het oude systeem blijven?
U bent een goede die onder de kwaden lijdt (al wordt u er straks financieel vermoedelijk wel beter van #teluitjewinst). Afgelopen week viel de brief van de gemeente bij u op de mat en daarna ging het op Facebook flink los. Veel mensen willen niet dat er iets verandert, bijvoorbeeld omdat ze al heel goed bezig zijn met het sorteren van hun afval, ook zonder die extra bak. Maar, heel veel inwoners van onze gemeente doen dat nog niet. Even een paar getallen. Per inwoner gooien we in Katwijk jaarlijks 209 kilo restafval weg. Laat even op u inwerken: meer dan tweehonderd kilo per inwoner, elk jaar opnieuw. En we moeten naar 35 kilo in 2025, weet u nog? Dan is er werk aan de winkel. Want we blijken toch erg lui met z’n allen. Onderzoekers hebben in 2019 ons rest onderzocht, en zagen dat ruim éénderde van het restafval uit GFT bestaat. Huh, zo veel GFT in het restafval? Maar daar hebben we toch al sinds jaar en dag aparte afvalbakken en ondergrondse containers voor? Ja, dat klopt, maar veel inwoners gooien het GFT toch in de restafvalbak. Sterker nog: in Katwijk wordt de laatste jaren steeds minder GFT opgehaald. Da’s gek, vindt u niet? Het is namelijk hartstikke zonde om GFT bij het restafval te gooien. Van GFT wordt compost gemaakt, er wordt biogas uit gewonnen waar auto’s op kunnen rijden en het vocht dat vrijkomt uit het GFT wordt weer gebruikt om de straten schoon te spuiten. Er is dus niks duurzamer dan ervoor te zorgen dat uw GFT-afval in de GFT-bak terechtkomt. Kleine moeite, grote winst!

En wat voor GFT geldt, geldt ook voor andere afvalstromen die u nu al apart weg kunt brengen naar de milieu-eilandjes: we gooien per inwoner jaarlijks nog 20 kilo oud papier en karton bij het restafval, 25 kilo PMD en daarnaast visten de onderzoekers glas, textiel en spullen die u in de milieustraat moet inleveren (chemisch afval enzo) uit onze afvalbakken. Die laatste drie categorieën zijn samen ook nog eens goed voor een kilo of dertig. Per jaar. Per inwoner.

Dus: op Facebook roepen veel inwoners wel dat ze hun huisvuil goed sorteren (en dat is ook zo, denken wij), maar nog veel meer inwoners gooien er met de pet naar.  Reacties op Facebook zeggen: de goeden gaan onder de kwaden lijden. Het nieuwe systeem werkt andersom: doordat de topsorteerders minder restafval verzamelen, zullen zij straks minder betalen dan de lakse sorteerders. Het uitgangspunt ‘de vervuiler betaalt’ krijgt zo invulling binnen onze gemeente.

Wie goed z’n best doet, wordt in het nieuwe systeem beloond met lagere kosten.

Maar kan er dan niet gewoon een extra ondergrondse afvalcontainer bij in de straat, in plaats van een bak in mijn tuin?
De gemeente heeft de afgelopen tijd proeven gedaan om te testen of alternatieve vormen betere afvalscheidingsresultaten opleverden. Eén van die testen was een aparte ondergrondse container voor PMD. Dus ondergronds een container voor GFT, voor PMD en voor restafval. De uitkomst was teleurstellend. Het afval werd niet beter gesorteerd en er verdween veel restafval in de PMD-bak, die daardoor niet verder verwerkt kon worden en moest worden verbrand. Weg duurzaamheidswinst.

Willen we de hoeveelheid restafval echt naar beneden brengen, dan moet er een steviger prikkel zijn. De gemeente kiest voor twee prikkels: geld en een (extra) bak. Landelijk onderzoek leert dat sorteren aan huis schonere afvalstromen oplevert en dat er meer nuttige grondstoffen uit het restafval kan worden gevist.

Een extra bak, daar heb ik helemaal geen plek voor in m’n tuin
U kent allemaal de grote groene en grijze afvalbakken. In vaktermen zijn dat 240-liter-bakken. Twee bakken samen zijn ongeveer 1,30 meter breed. Sommige huishoudens hebben een grote grijze bak (240 liter) en een kleinere groene bak (van 140 liter). Zet je die naast elkaar, dan is dat koppel 1,15 meter breed. In het nieuwe systeem kunt u zelf aangeven of u grote of kleine bakken wilt. Als u kiest voor drie bakken van 140 liter, dan zijn zij samen ongeveer anderhalve meter breed. Dat is maar twintig centimeter meer dan de twee grote bakken die u nu al in uw tuin hebt. Als u uw afval beter sorteert, dan kunt u in ieder geval toe met een kleinere restafvalbak. Want daar gaat u minder in gooien.

Aan de andere kant: kiest u voor een groter bak, dan kunt u meer weggooien voordat ie weer aan de straat gezet moet worden. Het is straks dus aan u welke afweging u maakt. De gemeente heeft ervoor gekozen geen duobakken in te gaan zetten. Als die keuze gemaakt zou worden, dan moet het complete wagenpark van de gemeente daarop worden aangepast en dan lopen de afvalinzamelingskosten nog weer verder op.

Waarom krijgen we in Katwijk geen ondergrondse containers, zoals in Rijnsburg en Valkenburg?
De gemeente heeft in 2020 een enquête gehouden onder de inwoners van de verschillende kernen van onze gemeente. Uit de Katwijkse enquête bleek dat veel inwoners tevreden zijn met het bestaande systeem met twee bakken, en liever geen ondergrondse containers willen. In het nieuwe plan houdt elk huishouden daarom wat ie had: bakken aan huis of ondergrondse containers in de straat.

En nascheiding? In veel gemeenten gebeurt dat al? Die techniek is al ver gevorderd.
Dat klopt, maar nog niet ver genoeg. Met nascheiding gaan we de doelstelling van 80% minder restafval niet halen. De sorteermachines werken daar nog niet goed genoeg voor. Wat verder een rol speelt, is dat er nog veel te veel GFT in ons restafval zit. GFT maakt de rest van het afval nat en vies. En vies en nat plastic kan door de sorteermachines niet goed gescheiden worden, waardoor er onnodig veel afval in de verbrandingsovens verdwijnt. De gemeente heeft aan de gemeenteraad wel beloofd om de ontwikkelingen op het gebied van nascheiding goed in de gaten te houden. Zodra het nascheiden zo goed doorontwikkeld is dat de resultaten net zo goed zijn als sorteren aan huis, stapt ook de gemeente Katwijk daarop over.

U legt het allemaal mooi uit en hebt overal een mooi antwoord op, maar ik blijf het maar niks vinden
Dat begrijpen we. Niemand wil dingen die moeten, maar ze moeten nu eenmaal. En we hebben als mens ook nog eens moeite met veranderingen. Maar ervaring leert dat de meeste veranderingen snel wennen. En bedenk: door ons afval beter te sorteren, dragen we bij aan een meer duurzame wereld. Niet alleen voor onszelf, maar ook voor onze kinderen en kleinkinderen.

Ik woon in een appartementencomplex en heb helemaal geen ruimte voor afvalbakken
Wie in een appartementencomplex of flat woont, krijgt geen bakken, maar daar worden ondergrondse containers geplaatst voor GFT, PMD en restafval. U krijgt van de gemeente plastic zakken voor het PMD-afval. Die brengt u dan zelf naar de ondergrondse containers.

De milieuparkjes blijven.

In één van de antwoorden sprak u nog over bakken voor papier of PMD. Hoe zit dat?
U krijgt één bak (Rijnsburg, Duyfrak, nieuwbouw in Katwijk) of één extra bak (rest van Katwijk). Per kern komt er een enquête waarin u kunt aangeven welke bak u wilt: voor PMD of voor papier. De meerderheid bepaalt, dus alle huizen in een dorp of kern krijgen straks óf een (extra) papierbak óf een (extra) PMD-bak. Wie wil kan kiezen voor nog een extra bak, om het sorteren aan huis makkelijker te maken.

Ik heb een baby met veel poepluiers, mijn oma gebruikt incontinentiemateriaal. Wij moeten onze restafvalbak dus vaker laten legen. Dat voelt als niet eerlijk.
Dat vindt de gemeente ook. Daarom denkt de gemeente de komende tijd nog na over maatwerk, voor jonge gezinnen, voor ouderen, voor mindervaliden, voor inwoners met medisch afval.

Blijven de milieuparkjes?
Ja, die blijven. Doordat papier of PMD straks aan huis wordt opgehaald, hoeft daarvoor minder ruimte gemaakt te worden in de milieuparkjes. Daardoor ontstaat er ruimte voor extra containers voor de afvalstromen die niet aan huis worden opgehaald. Dat is wel zo plezierig, want een veel gehoorde klacht is dat de containers snel vol zitten.

In Katwijk straks drie bakken in de tuin: betekent dat dat de bakken maar één keer in de drie weken worden opgehaald?
Nee. Het ritme van één keer in de twee weken legen blijft bestaan. Dat betekent dat u in de ene week één bak langs de kant van de straat zet en in de volgende twee, waarschijnlijk op verschillende ophaaldagen.

Wat vinden de gemeenteraad en het CDA van de plannen?
Bijna alle partijen in de gemeenteraad staan achter de nieuwe plannen, inclusief het CDA. De partijen zien het belang van beter sorteren, vanwege duurzaamheid en vanwege de kosten. De woonlasten in Katwijk zijn best hoog maar in verhouding tot alle gemeenten in de regio behoren we tot de laagste. Dat houden de partijen graag zo. De gemeenteraad heeft al besloten om de plannen door te voeren, dus het nieuwe systeem wordt sowieso doorgevoerd.

Slik. Wanneer dan?
In 2023. U hebt dus nog even tijd om aan de gedachte te wennen en u er op voor te bereiden, door een plekje vrij te maken in uw tuin. Tot die tijd worden sommige details nog verder onderzocht, zoals de keuze tussen papier- en PMD-bakken, en maatregelen voor jonge gezinnen, ouderen en andere doelgroepen.

Landelijk/​Provinciaal

De twaalf provinciale afdelingen vormen de schakel tussen de gemeentelijke afdelingen en het landelijke bestuur.