Alge­me­ne Beschou­win­gen over begro­ting 2027: wie zijn ​“wij”?

Mevrouw de voorzitter, 

Een mier heeft twee magen. Eén voor zichzelf, en één om haar NESTgenoten mee te voeden. Biologen noemen die tweede de sociale maag. Ik noem het de solidariteitsmaag. 

Wanneer een mier een nestgenoot die honger heeft tegenkomt, dan geeft ze haar te eten. Bij mieren is solidariteit dus een onderdeel van hun anatomie. Mooi he? 

Maar als de mier iemand tegen komt uit een ánder nest, dan gaat zij de strijd aan! 

De solidariteit is dus begrensd tot het eigen nest. 

Voorzitter, hoewel de mens geen anatomische solidariteitsmaag heeft zoals een mier, ziet de Christendemocratie de mens wel als een in-en-in sociaal wezen dat pas echt tot zijn recht komt in relatie tot anderen. 

Wij zijn solidair met elkaar. 

Alleen: wie is "wij"? 

In onze samenleving wordt het “wij” steeds kleiner en het “zij” steeds groter. 

Met als gevolg dat er steeds meer solidariteit verstatelijkt wordt en deze begroting is daar een voorbeeld van. Van de 8,1 miljard euro gaat zo'n 2,8 miljard, ruim een derde, naar vormen van solidariteit: armenzorg, daklozenzorg, de bijstand, zorg thuis via de Wmo, jeugdhulp, buurtteams en de opvang van vluchtelingen. Van dit bedrag komt zo'n 2,4 miljard van het Rijk, en ruim 400 miljoen vult de gemeente zelf aan. Althans, dat is onze schatting, want de antwoorden op onze technische vragen zijn nog niet binnen. 

Het verstatelijken van solidariteit en de wens van de overheid om zo’n beetje ieder probleem in de samenleving zélf op te lossen gaat gepaard met veel bureaucratie en hoge kosten. En die bureacratie loopt vast: Amsterdam is een regelingenstad geworden. Voor elk probleem een loket, voor elk loket een formulier en de samenleving wordt steeds afahankelijker van de staat. 

En het CDA ziet hierin de opdracht aan ons als politiek om de komende jaren te werken aan een samen-redzamere samenleving waarin mensen naar elkaar en hun omeving omzien en er zo veel mogelijk zorg voor dragen. 

Het college zet daartoe een eerste stap met een noodzalelijke 2.500 fte personeelsreducite. Maar voorzitter, dat is niet voldoende. Daarom stelt het CDA voor om daarnaast alvast 2.500 (beleids)regels te schrappen. Want zou het niet beter zijn als we in de samenleving weer meer voor elkaar gaan zorgen? 

Wij zijn solidair met elkaar. 

Alleen…. Wie is “wij”? 

In onze samenleving wordt het “wij” steeds kleiner en het “zij” steeds groter. De Deense omroep TV 2 maakte in 2017 een filmpje: "All That We Share". Verschillende groepen mensen worden in vakken ingedeeld. Mensen met een hoog inkomen, en mensen die net rondkomen. Nieuwe Denen, en Denen die er altijd al woonden. Mensen van het platteland, en mensen die nog nooit een koe hebben gezien. Dan vraagt iemand: "Wie van jullie was de clown van de klas?" Uit bijna elk vak stapt iemand naar voren. "Wie is stiefouder?" Weer uit elk vak iemand. "Wie is er gepest?" Mensen die ogenschijnlijk niets met elkaar te maken lijken te hebben, blijken iets te delen. Er ontstaan nieuwe “wij’s” dwars door de sociaal-economische-politieke en lifestyle breuklijnen heen. Daar ontstaat gemeenschapszin. 

Die nieuwe “wij’s”, die gemenschapszin, ontstaat niet vanzelf. Ze ontstaan pas als mensen elkaar ontmoeten. Langs de lijn bij de voetbalclub. Bij de koffie na de kerkdienst of bij een Iftar. [interruptie Khan] 

Nieuwe Wij’s ontstaan op schoolpleinen, in het vrijwilligerswerk. Ze ontstaan waar mensen samen iets doen. Daarom moet er in nieuwbouw ook ruimte zijn voor maatschappeljke functies en religieuze gebouwen. Ik zie uit naar de discussie daarover. 

Voorzitter, ik zag laatst ook een nieuw WIJ ontstaan toen ik een project van de de maatschappelijke diensttijd bezocht. Een dame van rond de zestig werkte samen met MBO-leerlingen in een buurttuin. Eén van de MBO’ers kwam uit een asielzoekerscentrum. In een ander leven hadden zij elkaar nooit ontmoet en nu werkten zij dankzij de Maatschappelijke Dienst Tijd samen in de tuin. Helaas komt de maatschappelijke diensttijd in 459 pagina's begroting niet één keer voor. Wij herstellen dit graag voor de coalitie dus komen later nog met een amendement. 

Maar voorzitter, er is ook een ongemakkelijk wij. Een “wij” waarvan we ons afvragen in hoeverre het ons eigen ‘nest’ is. De slaper in het park of in je portiek. De gebruiker die zich soms mensonterend gedraagt voor het oog van je eigen kind. De dealers die er elke dag weer staat. 

Dakloosheid en crackoverlast zijn een van de grootste opgaven van deze stad. Juist omdat ze zo ontwrichtend zijn. Ze breken precies de plekken af waar een wij ontstaat: het pleintje, de speeltuin, de voetbalclub waar spullen gestolen worden zoals bij SDZ. Het college trekt er extra geld voor uit, en dat is goed. Maar het is tijdelijk: in 2029 staat er nul. Overlast stopt niet op 31 december 2028. 

Komende tijd zullen we hier als Raad met een werkbezoek en een expertmeeting aandacht aan besteden en het CDA blijft zich inzetten voor een aanpak waarin preventie, zorg en handhaving samengaan. Barmhartig voor wie verslaafd is, duidelijk over wat de buurt niet hoeft te pikken. 

En voorzitter, opvang is meer dan stenen en een bed. Het is ook: opgevangen worden. Door een buurt, een club, een gemeenschap. Door mensen die je bij je naam kennen. Daarom willen wij meer investeren in gemeenschapszin en buurten toerusten met buurtcoaches die bewoners helpen om een dakloze buurtgenoot op weg te helpen. 

Datzelfde geldt voor nieuwe Nederlanders. Een statushouder krijgt een huis, maar nog geen thuis. Wij willen dat er voor elke statushouder een buddy is. Iemand die zegt: kom, dan gaan we samen. Voorzitter, de politiek moet dan wel zorgen dat er plekken zijn om heen te gaan zoals buurthuizen of wijkcentra zoals wijkcentrum de Pijp. En je moet zorgen dat mensen er kunnen komen dus stoppen met het eindeloos uitbreiden van betaald parkeren. Want als parkeren duur wordt, komt de vrijwilliger minder vaak en krijgt de vereniging minder aanloop. Betaald parkeren vult de gemeentekas, maar het verkleint het wij en vergroot eenzaamheid. 

En wie betaalt dan wél? 

Voorzitter, we willen maximaal twintig miljoen toeristische overnachtingen per jaar maar begroten er 25,6 miljoen en geven al dat geld gelijk uit. Maar een deel van die toeristenbelasting zou de stad eigenlijk niet moeten verdienen. Dat geld wil CDA oormerken en onder andere teruggeven aan de buurten. 

Voorzitter, ik heb u iets nog niet verteld. 

In de solidariteitsmaag van de mier zit niet alleen voedsel. Er zit ook een groeihormoon in. Zo laten mieren elkaar groeien. Ze geven iets door. 

Als we die analogie doortrekken dan vraag je natuurlijk af: wat geven wij door met deze begroting? 

Nou, in ieder geval snel oplopende rentekosten en 11 miljard schuld. Daarom vraagt het CDA aandacht voor het verdienvermogen van de stad. Amsterdam is 11% van het bruto binnenlands product, belangrijk voor de ecnomie en dus ook voor het belastinggeld dat Nederland ophaalt. 

Daarom moeten we zorgen dat er geld verdiend kan worden zodat we voor elkaar kunnen blijven zorgen. Het CDA wil inzetten op groene industrie en meer oog voor het mkb. Bijvoorbeeld door Amsterdam als thuishaven van de meest duurzame riviercruise ter wereld te positioneren. Schone schepen, met werk voor Amsterdamse vakmensen. Daarvoor dien ik vandaag een motie in. 

En als u mij vraagt welke toerist Amsterdam wél wil denkt u aan de Cs van Cruise, Culinair, Cultuur en niet te vergeten Congres! En hoewel Cannabis ook met een C is hoort die níet in dit rijtje thuis hoewel het een gemiste kans is dat het I-criterium op de Wallen niet wordt ingevoerd. Ik vraag me nog wel af, vraag ik de burgemeester: wat is de standvanzaken rondom het Erotisch Centrum? Zijn er al meerdere kleine locaties op het oog zoals het CDA al jaren voorstelt en het coalitieakkoord nu ook doet? 

Ook willen we een stad met meer schaduw doorgeven. Maarten Luther schijnt ooit gezegd te hebben: “Als ik wist dat morgen de wereld zou vergaan, zou ik vandaag nog een boom planten.” Dat bomen-planten is dus verweven met de Christendemocratische traditie zullen we maar zeggen. En dat het stadsbestuur niet heel Lutheraans is blijkt wel uit de begroting want daar begint het geld voor vergroening pas in 2030 en niet morgen al. zelfs voor de vijfhonderd bomen die voor volgend gepland staan is het geld nog niet gevonden terwijl een boom de goedkoopste airco van de stad is. Daarom dienen wij samen met Partij voor de Dieren en Volt een voorstel in voor meer bomen. 

Voorzitter, Het CDA komt wanneer we alle antwoorden op onze vragen hebben net als vorig jaar met een tegenbegroting. Vandaag dienen we vooruitlopend daarop zes voorstellen in die leiden tot meer samenleving, minder overheid, meer solidariteit.

1. Maatschappelijke diensttijd: terug in de begroting, met een eerste stap in 2027.
2. Heel Amsterdam plant bomen: samen met Partij voor de Dieren en Volt.
3. Groene groei op het water: een riviercruise zonder uitstoot, en een Passenger Terminal onder strenge eisen.
4. Een buddy voor elke statushouder.
5. Buurtcoaches bij dakloosheid.