
18 november 2026
03 november 2026 1 minuten lezen
Wie zich een avond verdiept in het stikstofdossier, merkt al snel hoe ingewikkeld het is. Ammoniak, emissienormen, fosfaatrechten en zones rond natuurgebieden: de techniek is complex. Toch is de hoofdvraag eenvoudig: hoe krijgen we Nederland weer van het stikstofslot, terwijl boeren perspectief houden en kwetsbare natuur kan herstellen?

Op 26 juni presenteerde minister Van Essen een nieuw pakket voor landbouw, natuur en stikstof. Het kabinet stelt hiervoor tot 2035 €20 miljard beschikbaar. Het pakket bevat onder meer bedrijfsspecifieke normen, maatregelen rond kwetsbare natuurgebieden, natuurherstel en ondersteuning voor boeren die hun bedrijfsvoering aanpassen.
Op 1 oktober was ik bij de stikstofavond van CDA Gelderland op de Veluwe. Tweede Kamerlid en landbouwwoordvoerder Jan Arie Koorevaar ging daar in gesprek over de landelijke plannen en vooral over wat die straks betekenen voor boeren in de praktijk. Juist die benadering spreekt mij aan: niet alleen vanuit Den Haag naar cijfers en normen kijken, maar luisteren naar boeren en samen zoeken naar oplossingen die op het erf werken.
Wat mij uit die avond vooral bijbleef, is dat het niet alleen gaat om welke norm wordt vastgesteld, maar vooral om de vraag hoe een boer die norm daadwerkelijk kan halen. Een norm kan op papier haalbaar zijn, terwijl een ondernemer in de praktijk onvoldoende mogelijkheden heeft om eraan te voldoen. Daarvoor is een goed gevulde ‘gereedschapskist’ nodig met maatregelen die werken, betaalbaar zijn én juridisch meetellen. Dat past wat mij betreft bij een CDA-aanpak waarin verantwoordelijkheid wordt gevraagd, maar ondernemers ook de mogelijkheid krijgen om die verantwoordelijkheid daadwerkelijk te nemen.
Daar hoort ook duidelijkheid bij. Welke maatregelen tellen mee? Wat leveren ze op? Welke investering is nodig? En weet een ondernemer die investeert daarna ook dat zijn vergunning standhoudt? Koorevaar vat dat treffend samen: uitzicht begint met inzicht. Zeker voor familiebedrijven die keuzes maken voor jaren en soms generaties vooruit, is die zekerheid onmisbaar.
Tegelijkertijd is stikstofreductie niet het hele verhaal. Natuurgebieden verschillen van elkaar. Ook waterhuishouding, bodem en natuurbeheer spelen een rol. Gebiedsgericht werken betekent daarom niet overal dezelfde maatregel opleggen, maar kijken wat een specifiek gebied nodig heeft om natuurherstel mogelijk te maken.
Want uiteindelijk is een beleidsbrief nog geen vergunning. Papier reduceert geen ammoniak en herstelt geen natuur. Dat gebeurt pas wanneer maatregelen in de praktijk werken, betaalbaar zijn en voldoende juridische zekerheid bieden.
Dat lijkt mij de opdracht voor de komende periode: boeren voldoende mogelijkheden bieden om de doelen te halen en ervoor zorgen dat wie daadwerkelijk stappen zet ook weer perspectief krijgt om verder te boeren.
John Odinot