Een begro­ting is een mid­del, geen doel

Geachte inwoners, ondernemers, raad en college,

Iets meer dan een jaar geleden had ik voor het eerst een gesprek bij het CDA, tegelijkertijd met Anton. En nu zitten we samen, just the two of us, in de raad bij onze eerste politieke beschouwingen. En Martin vond kennelijk dat wij dit wel alleen konden, dus sta ik hier nu als fractievoorzitter. 

Als nieuwelingen hadden wij min of meer dezelfde redenen om ons verkiesbaar te stellen. Namelijk, met alle bescheidenheid, dat onze expertise wel eens helpend zou kunnen zijn voor de toekomst van de gemeente. Anton op het gebied van gemeenschapskracht en inwonersparticipatie en ik op het gebied van Ruimtelijke Ordening.

Maar belangrijker nog; we willen met frisse en nieuwe energie de samenwerking tussen onze inwoners en de gemeente verbeteren. 

Vanuit deze overtuiging kijken wij naar de begroting die voor ons ligt. Een evenwichtige afweging waarin voorzieningen op peil gehouden worden, de kosten beheersbaar zijn en de verhoging van belastingen beperkt blijft. 

Maar; Deze begroting is geen doel. Het is een verzameling middelen. De begroting gaat over een veel belangrijker thema. Daar moeten we het hier over hebben; Welke doelen willen wij de komende vier jaar bereiken? 

We hebben voor komend jaar een structureel sluitende begroting. Daarmee zijn we er nog niet. De komende periode moeten we keuzes maken over investeringen en bepalen waar we als gemeente onze energie en middelen op inzetten. Prioriteiten en focus zijn nodig om onze doelen daadwerkelijk te behalen.

Voor het CDA is de keuze helder: Investeer gemeenschapskracht.

De antwoorden op vraagstukken rond wonen, ontmoeten en opvoeden ontstaan niet alleen in het gemeentehuis, maar juist wanneer inwoners, verenigingen, maatschappelijke organisaties en gemeente samenwerken. Sterke gemeenschappen vormen daarvoor de basis. 

Hier is werk aan de winkel, en dat kunnen wij niet alleen.

Als we terugkijken naar dit jaar van de verkiezingen, hebben wij veel inzichten gekregen in de uitdagingen waar een (kleine) gemeente vandaag de dag voor staat. Anderzijds hebben Anton en ik ook nieuwe inzichten vanuit onze expertise in de raad kunnen brengen. Maar ook op thema’s waar wij iets ‘denken’ van te weten kunnen wij helaas onze mond ook niet houden. Dit heeft tot interessante en constructieve discussie geleid. 

Hiervoor spreek ik, ook namens Anton, dank uit richting de Raad. 

De geschetste terugblik kwam ook tot uiting in de aanloop naar deze begroting. De opgave die voor ons lag, 2 miljoen aan ombuigingen, is niet mals. 

Om het in perspectief te plaatsen: van de 55 miljoen aan begroting, gaat ongeveer 45 miljoen op aan wettelijke taken. 2 miljoen besparen is dan 20% van onze beleidsruimte. 

In de Raad was daarom het besef er, dat deze ombuigingen breed gedragen moesten worden. Ik heb samen met Anton vervolgens de handschoen opgepakt, om een tot een raadsbreed gedragen, unaniememotie te komen voor de kaderbrief. Op deze manier kon het college gericht aan de slag. 

Het kostte een week lang aan de telefoon hangen, schrijven en discussiëren maar dan heb je ook wat. 

Ook hiervoor spreken wij dank uit richting de Raad. 

Zeker als we naar Den Haag kijken is een breed gedragen begroting namelijk niet vanzelfsprekend.

Over één ding bestaat voor ons geen twijfel: de richting die we met deze begroting willen inslaan. Die visie vertalen wij naar drie duidelijke speerpunten.

1. Gemeenschappen eerst

Onze kernen, Heeze, Leende, Leenderstrijp en Sterksel zijn sterk omdat mensen naar elkaar omkijken en samen verantwoordelijkheid nemen. 

Denk bijvoorbeeld aan hoe Leenderstrijp de Hospes nieuw leven in blaast en hoe Leende actief mee wil denken over de toekomst van Lind met de Club van twaalf. Maar ook het initiatief van een groep jonge Heezenaren om het Winterdorp te organiseren, en de Sterkselnaren die zelf de buurtwinkel in stand houden. En niet te vergeten, onze talloze verenigingen in de gemeente.

De toekomst van onze gemeente, wordt niet bepaald door gebouwen of begrotingen, maar door onze gemeenschappen. Daarom begint het CDA niet bij de overheid, maar bij inwoners, verenigingen, ondernemers en vrijwilligers. Vanuit die overtuiging kiezen wij bij investeringen voor maximaal maatschappelijk rendement. Niet alleen wat het aan besparing op de begroting oplevert, maar wat het de inwoners oplevert aan leefbaarheid. 

Wij vragen onszelf dus steeds: draagt deze keuze bij aan sterkere gemeenschappen?

2. Investeer in leefbare kernen.

Leefbare kernen en sterke gemeenschappen gaan hand in hand. Een groep mensen is niet vanzelfsprekend een gemeenschap, net zoals een verzameling gebouwen dat niet is. Een plek waar inwoners samen bouwen aan de toekomst is dat wel. 

Maar hoe creëer je dan leefbare kernen? Door te investeren in voorzieningen die ontmoeting, ontwikkeling en samenleven mogelijk maken, zoals scholen, dorpshuizen, verenigingen en lokale winkels. Zeker in de huidige tijd waarin ook veel nieuwe inwoners hier komen wonen is het belangrijk om te zorgen voor binding. Een bruisend verenigingsleven en aantrekkelijke scholen zijn hier cruciaal in. Niet naar voetbal in Valkenswaard, hockey in Geldrop of internationale school in Eindhoven, maar gewoon in het ‘eigen durp’. Voorzieningen kunnen gebouwd zijn, maar kunnen ook online ontstaan. Zoals het HalloLeende platform dat nu ook in Sterksel en Heeze steeds meer voeten aan de grond krijgt.

Uiteraard dienen in leefbare kernen ook mensen te wonen. Voldoende en vooral passende woningen zijn hierbij belangrijk. Waar onze huidige woningvoorraad veel biedt voor gezinnen, is er minder voor jongeren, en senioren. Deze groepen verdienen extra aandacht, zodat inwoners in hun eigen dorp kunnen blijven wonen en doorstromen.

Veiligheid is een randvoorwaarde voor een leefbare kern. Met name verkeer botst op dit moment met veiligheid. Verkeer buiten kernen omleiden is de enige manier om de verkeersdruk in de kernen structureel te verminderen. Dit heeft focus en prioriteit nodig, geen losse plannen. Het vraagt om keuzes en resultaat.

Sterke dorpen ontstaan niet door losse maatregelen, maar door samenhangende keuzes. een integrale aanpak, waarbij wonen, voorzieningen en mobiliteit altijd in samenhang worden bekeken. Niet enkel gericht op nu, maar vooral op de toekomst.

Daar ligt werk wat gedaan moet worden.

3. Ruimte voor initiatief en eigenaarschap

De overheid hoeft niet alles zelf te doen.

Ik noemde net al een aantal voorbeelden. Geef inwoners de ruimte, en er ontstaan mooie dingen. Inwoners, verenigingen en maatschappelijke organisaties zijn niet alleen gesprekspartner van de gemeente, maar mede-vormgevers van onze dorpen. Dat is échte participatie

De gemeente moet initiatieven niet overnemen, maar mogelijk maken. Minder denken vanuit regels en procedures, meer vanuit kansen en oplossingen. Vertrouwen geven waar het kan en ondersteunen waar het nodig is. Inwonersinitiatieven verdienen een overheid die bereikbaar, meedenkend en flexibel is. Samenwerking tussen inwoners, ondernemers, verenigingen en gemeente levert vaak meer maatschappelijk rendement op dan oplossingen die uitsluitend van de overheid komen. 

Ook daar ligt nog genoeg werk op de plank.

We zijn daarom blij dat er middelen beschikbaar blijven om inwonersinitiatieven te ondersteunen en dat de participatieverordening geïmplementeerd wordt. Op die manier kunnen we de inwoners een actieve rol geven om zelf invulling te geven aan hun leefomgeving. 

Soms is de belangrijkste taak van een overheid om een stap opzij te zetten, en ruimte te geven.

Tot slot

Nu we voor 2027 de begroting op orde hebben kijken we naar de toekomst. Hoe gaan we een sluitende begroting de komende jaren realiseren? De wettelijke taken, oplopende kosten en de teruglopende inkomsten uit het gemeentefonds zullen steeds meer drukken op onze begroting. Daarmee ook op onze ruimte om te investeren in onze gemeente. 

Ik eindig met waar ik begon: deze begroting is geen doel. Het is een verzameling middelen. Wij hebben gezien dat wanneer de middelen schaars worden, doelen bijgesteld worden. Niet onlogisch op zich, doen we thuis ook. Een euro kan je maar één keer uitgeven. Maar als je beter kijkt, is dit de omgekeerde volgorde. Want Wat voor gemeente willen wij zijn? En als u goed geluisterd heeft, kan dat één op één vertaald worden naar de vraag: Wat voor gemeenschap willen wij zijn? 

Dat is de vraag die ik aan iedereen in onze gemeente wil stellen. Daarbij meteen de uitnodiging: Laten we hierover in gesprek gaan.

Pas als die vraag beantwoord is, kan je doelen stellen die gedragen worden door de gemeenschap. Pas dan zijn dingen die onmogelijk lijken, toch haalbaar. Dan volgt een begroting, die gedragen wordt.  Dát is het grootste werk wat gedaan moet worden. 

Ik wil Anton, onze fractieondersteuner Dennis Jansen, en onze achterban bedanken voor de bliksemstart die wij gemaakt hebben. Als CDA hebben we een koers ingezet de afgelopen periode die we met volle overtuiging gaan doorzetten. Deze begroting vormt daar een goede basis voor.

Voorzitter, alles bij elkaar opgeteld, is er geen gebrek aan ambities, plannen of uitdagingen. Wel aan uitvoering. Dus één ding is duidelijk: er is werk aan de winkel! 

Dankuwel.