Najaars­no­ta 2026: Zee­land als kop­lo­per in inno­va­tie!

Algemeen

De najaarsnota laat de honorering van veel moties uit de voorjaarsnota-behandeling zien. Dat is goed nieuws. We zijn blij met de uitwerking van onze moties: vrijkomend religieus erfgoed, over fondsen voor Impuls, de motie over de Rusthoeve 2.0, Liefde voor Zeeland, Tijd voor Defensie, en we zijn blij met de moties die we samen met onze collega’s hebben ingediend en die zijn aangenomen. We komen nu met twee nieuwe moties. Om Zeeland mooier en sterker te maken. 

Er ligt veel werk bij de provincie. Het is dan ook niet heel vreemd dat er opnieuw geld voor meer ambtenaren wordt gevraagd. We begrijpen de noodzaak; het Rijk lijkt diverse taken (stikstofbeleid, energietransitie en ruimtelijke plannen) op het bordje van de provincie te leggen. Wij vinden dat als het Rijk taken bij de provincies legt, dat er ook financiering mee moet komen. Als het Rijk dat niet doet, zijn de provincies genoodzaakt in dat gat te springen, maar het klopt niet! De ruimtelijke vraagstukken voor Zeeland zijn zo belangrijk, dat we geen vacuüm kunnen laten ontstaan. Als het Rijk denkt dat zij zo ambtenaren kunnen verminderen, dan zie je dat ze er bij de provincie even hard bijkomen. 

Gelukkig ligt er bij ons ook een grote eigen ambitie: Vanuit Zeeland 2050 en de (inmiddels vierde) Rijk-Regio deal, vanuit de diverse moties vanuit Provinciale Staten en vanuit de begroting zelf. We hebben goede proposities voor de broodnodige innovatiekracht.

Ruimte en innovatie

We zien de grote uitdagingen in de ruimtelijke omgeving. We hebben een enorme opgave voor woningbouw. Onze grondbank zou daarin een rol kunnen spelen. 

• We vragen GS of het misschien nuttig zou zijn om een provinciaal ontwikkelbedrijf op te richten voor ondersteuning van gemeenten in de bouwopgave. 

Daarmee gepaard gaat een veilige wegeninfrastructuur en zeker een veilige fietsinfrastructuur. Het CDA heeft daar diverse keren moties voor ingediend en het is goed dat fietsveiligheid een grotere aandacht heeft gekregen in de infra beheersplannen. We dienen mede de motie van Pro in, omdat die eigenlijk vraagt naar meer aandacht voor versnelde uitvoering van onze eerdere gezamenlijke fietsmoties.

De ruimtelijke vraagstukken hebben ook betrekking op onze propositie om 1 of 2 nieuwe grote kerncentrales in Zeeland te plaatsen. Wij gaan er niet over, wij hebben de Zeeuwse Voorwaarden voor als ze echt komen, maar we willen wel graag de innovatie, de kennis over kernenergie en de SMR’s en AMR’s die onderzoek doen richting gesmolten zout oplossingen. Borsele zet daar al op in! We maken daar nu in de najaarsnota geld vrij voor (Allseas en Thorizon) om zo de eerste demonstratiereactor in Zeeland te maken. Goed dat Zeeland daaraan bijdraagt!

Dit is echte innovatie met een grote spin-off: nieuwe kennis en nieuwe technieken die in Zeeland verankerd moeten worden en waarmee jonge studenten een unieke kans hebben voor ontwikkeling. De werkgelegenheid krijgt een grote stimulans. Op alle fronten: van Mbo’ers in de bouw, toelevering, zorg en retail, tot wetenschappelijke studenten en kenniscentra die Zeeland in alle uniciteit op de kaart zetten.

Zo geven we tegelijk ook invulling aan Magneet voor Talent (2e pijler van Zeeland 2050) en Liefde voor Zeeland. En ook de investeringen in AI – met dank aan de invulling van onze motie – helpen om van Zeeland een superplek voor jonge gasten te maken.

Voor de landbouw willen we die innovaties ook. Bij de voorjaarsnota is onze motie Weidegang en stikstofreductie aangenomen.  We lezen in de najaarsnota eigenlijk geen reflectie op de kansen die deze motie biedt voor innovatie, terwijl de urgentie hoog is. Het kabinet heeft nu richting gegeven, het is aan de provincie om hiermee aan de slag te gaan. We willen een breed scala voor emissie-reducerende innovaties onderzoeken, borgen en realiseren, in samenspraak en afstemming met de sector.

• Graag een reactie van GS.

Datzelfde geldt voor de motie Rusthoeve 2.0:  innovatie en onderzoek t.b.v. van fruitteelt en veehouderij is hard nodig. We zijn een fruitteeltprovincie met wereldwijde impact. En ook onze veehouderijsector kan goede voorbeelden voor heel Nederland testen en bieden. We zijn blij dat er 2,5 miljoen euro beschikbaar is.

• Gedeputeerde, hoe gaat de Rusthoeve aan de gang met de motie Bodem? 

Zeeland is een vruchtbare Delta. Dat unieke feit moeten we gebruiken. Zie ook onze motie bij de Najaarsnota van 2024: Proeftuin Regionale Kringloop: er is behoefte aan meer kennis en samenwerking, daar kan een Rusthoeve 2.0 aan bijdragen. 

• Graag een reactie van GS hierop.

Toch nog 1 compliment: bij Agrarisch natuurbeheer, is Zeeland koploper, met in 2027 meer dan 3200 ha (dus meer dan de afgesproken 3000 ha). We hebben veel waterkerende dijken. Ook die kunnen benut worden voor agrarisch natuurbeheer.

Voor het Deltaplan Zoet Water 2.0 willen we op korte termijn een goed en doorwrocht plan hebben. Met concrete stappen. Niet alleen watertoevoer, maar een integrale afweging van initiatieven over heel Zeeland. Het Deltaplan Zoet Water 1.0 is jarenlang een Groot Project geweest. Dat willen we nu opnieuw, met een budget, concrete samenhangende acties en een helder resultaat. Zeeuws breed.  Kristalhelder. Bij die integrale visie kunt u onze motie Bodem heel goed benutten!

• Graag een reactie van GS op onze wens om heel Zeeland daarin op te nemen, integraal, samenhangend, en niet individuele projecten voor te trekken.

Economie en energie

Dit is voor het CDA een kernpunt in ons aanbod aan het Rijk: samenwerken en de innovatieve kracht in energietransitie en economie te onderzoeken en te verwezenlijken. We hebben in deze najaarsnota al dankbaar gebruik gemaakt van het ZEH-dividend van 74 miljoen. Veel is gestoken in revolverende fondsen of fondsen met een groot maatschappelijk nut. Zo ook de uitvoering van onze motie samen met de SGP om de Impuls-fondsen voor startups en scale-ups te voeden. Het Zeeuws Participatiefonds kan wellicht uit de verkoop van de aandelen in ZEH Energy gevuld worden. 

We willen graag meedenken over een goede benutting van onze ZEH-reserves die vrijkomen als de kerncentrale verkocht gaat worden. De verkoop is een majeure ontwikkeling die deze maand in de AVA door onze vertegenwoordigers gaat gebeuren – als onze volgende PS-vergadering daar ook groen licht voor geeft.

Zeeland kan de motor van Nederland worden, met nieuwe technieken, nieuwe energie, ook de aanlanding van wind op zee gaat nu vorm krijgen – je ziet in het Veerse Meer al de grote installaties liggen om de kabels te trekken naar Borssele. Als die kabel hier door water en land kunnen, dan willen we dat elders in Zeeland ook. Geen extra ontsierende masten meer, maar slimme oplossingen. Sowieso moeten de kabels ondergronds door de Westerschelde naar Zeeuws-Vlaanderen. Laat dit ook een innovatie voor Nederland zijn: ondergrondse/onderwater-oplossingen. 

• Hoe kijkt GS hiernaar?

Defensie

Uiteraard willen we de innovatiekracht van Zeeland ook gebruiken om Defensie te faciliteren in Zeeland.  We hebben hier in Vlissingen nog een Marin kazerne (voor de goede orde: ik zei niet: een marinierskazerne). Die kazerne heeft een bunker onder het gebouw. Dat is buitengewoon interessant in deze tijden van dreiging en intimidatie met drones.  Voor Defensie kan dat zomaar een trigger zijn om hier iets groots te verrichten. Recent ontvingen we de staatssecretaris van Defensie Derk Boswijk (23 september) en de commandant der Zeestrijdkrachten. Zij stimuleren Zeeland om zich actief te melden omdat het nu het momentum is. Weerbaarheid en veiligheidsdiensten krijgen een centrale rol in alle plannen. Bij de voorjaarsnota is onze motie Tijd voor Defensie aangenomen, met aandacht voor de inhoudelijke kansen: nu moeten we die ruimtelijk gaan invullen. 

• We dienen daarom de motie Ruimte voor Defensie in.

Mobiliteit

Zeeland kan in de Smart Mobility ook een koploper zijn – sterker nog, in bepaalde opzichten zijn we dat al. Het living lab Smart Mobility is een mooi voorbeeld voor de rest van Nederland – zeker waar de afstanden groot zijn en de bevolkingsdichtheid laag is.

Een enkel woord wil ik nog aan de majeure operatie van de toegankelijkheid van de WST wijden. Het CDA heeft veel waardering voor alle voorbereidingen en tegelijk vrezen we de komende periode van vier maanden sluiting van 1 tunnelbuis. We wensen GS veel sterkte toe, de tunneldirectie, de werkers aan de tunnel, maar vooral ook alle mensen die veel last zullen hebben. We hebben de voorbereidingen geaccordeerd, we stellen in de najaarsnota het budget voor de flankerende maatregelen vast en we weten dat de organisatie adaptief kan werken. Daar hebben we het mee te doen.

  Cultuur

Een van de dingen die je nodig hebt om je ergens thuis te voelen, is een goede culturele omgeving: erfgoed, musea, tentoonstellingen, lezingen, kunst, dans, muziek. Dat maakt dat je ergens wil wonen. We zijn verheugd met het fonds voor behoud van religieus erfgoed. Het is voor het CDA nog de vraag of dat fonds bij het Nationaal Restauratie Fonds moet worden ondergebracht. Wellicht kan dat anders en beter. 

• Graag een reactie van GS.

We horen veel van culturele instellingen dat de subsidie die de provincie Zeeland beschikbaar stelt uiteraard zeer welkom en zelfs onmisbaar is in de exploitatie, maar dat dat bedrag wegens jaarlijks stijgende verplichtingen in feite steeds verder wordt uitgehold. Het zou goed zijn als de provincie in ieder geval onderzoekt hoe dit beter kan. 

• We dienen daarom de motie CAO-verplichtingen culturele instellingen in

Cultuur kan zoveel bijdragen aan leefbaarheid.  Zorg dat er in Zeeland 2050 een overvloed aan nieuwe kansen voor cultuur komen. Ook hierin kan Zeeland innovatie bieden: kennis, informatie en educatie. Sterke gemeenschappen zijn weerbaar: met sterke sociale verbanden kun je problemen als eenzaamheid onder jongeren en oude mensen tegengaan.  Leefbaarheid en brede welvaart zijn daarbij inhoudelijke kernbegrippen die passen in de visie op bruisende steden en sterke dorpen, met sterke, weerbare mensen.

Hiermee willen we afsluiten.  Zoals altijd geven we GS bemoedigende woorden mee.  Het is een prachtig doel om van Zeeland de grote innovatie provincie van Nederland te maken. We hebben mogelijkheden, kennis, mensen en visie. Het is inspirerend om hieraan te mogen meewerken. We wensen het hele College veel wijsheid en vreugde toe bij alle werkzaamheden voor Zeeland.