Stra­te­gi­sche keu­zes voor een sterk en weer­baar Euro­pa

In het gesprek met Frans Osinga, Tom Berendsen, Esther de Lange en Maes van Lanschot is duidelijk dat Europa aantrekkelijk en kansrijk is, maar alleen sterker wordt als het bestaande blokkades durft te doorbreken en strategische keuzes maakt. De sessie is geleid door Cecile Hemels.

De internationale context is scherp neergezet. Volgens hoogleraar oorlogsstudies Frans Osinga bevindt de wereld zich in een interregnum: de Pax Americana is voorbij, terwijl een nieuwe stabiele orde ontbreekt. De oorlog in Oekraïne markeert daarin een fundamentele breuk. Rusland voert niet alleen een territoriale oorlog, maar ook een strijd gericht op het uitwissen van Oekraïense taal, cultuur en identiteit. De oorlog in Oekraïne koopt tijd voor Europa. Die tijd moet nu wel worden benut. Er zijn wel degelijk voorbeelden van snelle reacties van de EU, zoals de vernedering van Zelensky door Trump en de kwestie Groenland. We moeten onze kracht niet onderschatten.

Osinga waarschuwt dat Europa rekening moet houden met een test van de geloofwaardigheid van de NAVO-afschrikking binnen enkele jaren, bijvoorbeeld aan de grens met de Baltische staten. Dat vraagt om snelle investeringen in defensie, betere Europese samenwerking en een verdere Europeanisering van de NAVO. Weerbaarheid gaat daarbij verder dan militaire slagkracht alleen: ook strategische communicatie is essentieel. Burgers moeten beter begrijpen wat er in de wereld gebeurt, wat het belang is van Europese en trans-Atlantische samenwerking en hoe desinformatie werkt. Populisme kan die gezamenlijke slagkracht ernstig ondermijnen.
 

Naast veiligheid komt de economische en industriële basis van Europa uitgebreid aan bod. Tom Berendsen, CDA-delegatieleider in het Europees Parlement, benadrukt dat Europa alleen invloed kan uitoefenen als het zelf sterker aan tafel zit. Op te veel terreinen is Europa te afhankelijk geworden van anderen. Dat vraagt om een samenhangende langetermijnstrategie voor industriepolitiek en strategische autonomie.
 

De concurrentiekracht van Europa staat onder druk, met name in energie-intensieve sectoren, zoals de chemie. Verduurzaming blijft noodzakelijk, maar moet gepaard gaan met investeringen in energie-infrastructuur en realistische randvoorwaarden voor het bedrijfsleven. Een Europese energiestrategie is zeker nodig. Berendsen pleitte voor gerichte keuzes, onder meer op het gebied van kritieke grondstoffen en strategische technologieën. Overheid en bedrijfsleven moeten hierin samen optrekken. Tegelijk is investeren in menselijk kapitaal onmisbaar: opleidingen, vakmanschap en technici vormen de ruggengraat van zowel economische weerbaarheid als defensiecapaciteit. Zijn oproep is, neem het initiatief, zo nodig in Kopgroepen, waar landen zich later bij kunnen aansluiten.

De bestuurlijke kant van Europa is belicht door Esther de Lange, voormalig Europarlementariër. Zij waarschuwt tegen het te snel grijpen naar instrumenten om lidstaten die besluitvorming blokkeren buiten spel te zetten. Juist de eenheid en soliditeit van de Europese Unie vormen een belangrijke kracht. Tegelijk erkent zij dat de vraag naar de houdbaarheid van het huidige besluitvormingsmodel terecht is, zeker in een wereld waarin snel en geloofwaardig handelen noodzakelijk is. Er is een terechte ambitie om als eenheid op te treden. De meerjarenbegroting kan daarbij als hefboom fungeren. Ze wijst daarnaast op voorbeelden in andere landen, zoals Canada, waar tussen provincies behoorlijke verschillen bestaan en waar ook sprake is van interne handelsbelemmeringen. Ook benadrukt ze dat Europa een grote verantwoordelijkheid draagt voor de toekomstige heropbouw van Oekraïne, inclusief de financiering daarvan.

Tot slot slaat Maes van Lanschot, CDA-Kamerlid en woordvoerder Economische Zaken en Defensie, de brug naar de Nederlandse politiek en het nieuwe regeerakkoord. Hij laat zien dat veel aanbevelingen uit het Draghi-rapport van het Europa-netwerk inmiddels zijn verwerkt in het coalitieakkoord. Meer Europese samenwerking waar nodig, het verminderen van interne handels- en kapitaalbarrières en een Europese pijler binnen de NAVO zijn daarbij kernpunten. Het gaat om meer Europa zonder blokkerende veto’s, om het afschaffen van interne handelsbelemmeringen en om één kapitaalmarkt. Daarnaast zijn forse defensie-investeringen nodig, gezamenlijke en gestandaardiseerde wapenaankopen en versterking van personeel, onder meer via reservisten en opleidingen. Ook gezamenlijke Europese financiering van specifieke defensie-uitgaven behoort tot de mogelijkheden. De lat ligt terecht hoog om minstens 40 procent van onze defensieaankopen en productie gezamenlijk met Europese partners te doen en 50 procent in te kopen bij Nederlandse en Europese ondernemers. 

Er is volop ruimte voor discussie met de aanwezigen in de zaal. Niet alle vragen konden helaas worden beantwoord. Daarom is het email adres [email protected] beschikbaar gesteld. 

De conclusie van de deelsessie is helder: Europa groeit door dreiging, maar de cohesie is kwetsbaar. Het continent beschikt over schaal, kennis en waarden om geopolitiek gewicht in de schaal te leggen. Alleen met duidelijke keuzes, investeringen en leiderschap kan Europa zijn potentie omzetten in blijvende kracht. Een speler op het wereldtoneel in plaats van een speelbal.