Derk Boswijk over het Midden-Oosten

Woordvoerder Buitenlandse Zaken Derk Boswijk houdt zich namens de CDA Tweede Kamerfractie bezig met de onrust en onveiligheid in de wereld en wat dat betekent voor Nederland. Deze pagina bevat een overzicht van zijn inzet voor stabiliteit in het Midden-Oosten en wordt regelmatig geactualiseerd.

De vreselijke terroristische aanval van Hamas op 7 oktober 2023 heeft ertoe geleid dat Israël vecht voor haar voortbestaan. De 1200 slachtoffers en 250 gegijzelden kenmerkten het kwetsbaarste punt in de geschiedenis van Israël sinds 1973. Het recht van zelfbescherming tegen een terroristische organisatie als Hamas staat voor het CDA pal overeind, daarnaast heeft Israël de plicht om haar burgers die als gijzelaars in de Gazastrook verkeren terug te halen. Ongeacht de vorm moet elke vorm van steun voor Hamas zowel internationaal als in ons eigen land aangepakt worden.[1]

Voor het CDA biedt de internationale rechtsorde het basisprincipe in de benadering van een conflict en daar moet Nederland zich dan ook internationaal hard voor maken. Israël vecht tegen een terreurorganisatie die de Palestijnse bevolking gebruikt als menselijk schild in het stedelijke gebied van de Gazastrook. Het is duidelijk dat de terreurorganisatie Hamas het internationaal recht misbruikt, maar tegelijkertijd ontslaat dat Israël als democratische rechtstaat niet van het feit dat ze zich aan het humanitair oorlogsrecht te houden hebben.

Nu, anderhalf jaar na de aanslagen van 7 oktober 2023, heeft het conflict geleid tot tienduizenden slachtoffers en meer dan 2 miljoen ontheemden. Door het verstedelijkte gebied van Gaza is het moeilijk om zichtbaar te krijgen in hoeverre het humanitair oorlogsrecht wordt gewaarborgd. Om dit wel mogelijk te maken zijn onafhankelijk waarnemers noodzakelijk, ongeacht de overtuigingen die men kan hebben over de intenties van de strijdende partijen.[2][3] Daarnaast is het cruciaal dat zowel het internationaal Gerechtshof als het internationaal Strafhof hun werk kunnen doen en dat Nederland zich daar als gastland voor in zet. Daarin past het niet dat de Tweede Kamer op voorhand al een zaak aan het Gerechtshof verwerpt en daarom spreekt het CDA zich daar ook tegen uit.[4] In het kader van de internationale rechtsorde is het CDA ook kritisch op het belemmeren van humanitaire hulp tot de Gazastrook. Uithongering en uitdroging zijn verboden als techniek van oorlogvoering binnen het humanitair oorlogsrecht. Om dit te voorkomen heeft het CDA meermaals opgeroepen om meer humanitaire hulp toe te laten in de Gazastrook.[5][6] Ook heeft het CDA een motie mede-ingediend die het kabinet verzoekt om alles in het werk te stellen voor de onmiddellijke levering van humanitaire hulp aan Gaza, desnoods zonder expliciete toestemming van Israël.[7] De recente aanval op het Palestijnse hulpkonvooi in Gaza, wat vijftien hulpverleners het leven kostte, lijkt een schending van het oorlogsrecht, daarom heeft het CDA de motie die oproept tot een onafhankelijk internationaal onderzoek medeondertekend.[8]

Ook over de gebeurtenissen in andere gebieden maakt het CDA zich zorgen. Sinds de aanslagen op 7 oktober 2023 breiden de illegale nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever zich snel uit. Gewelddadige kolonisten stelen land en leggen wegen aan om strategisch gronden af te snijden waar Palestijnen dan niet meer kunnen komen. Wanneer grond aantoonbaar gestolen is moet er volgens het CDA keihard worden opgetreden.[9] Juist een bondgenoot als Israël moet door ons behoed worden voor grote fouten zoals deze nu gemaakt worden op de Westelijke Jordaanoever. Want niet alleen is het illegale nederzettingen beleid in strijd met het internationaal recht en onrechtvaardig voor de Palestijnse bevolking maar uiteindelijk ook schadelijk voor de staat Israël zelf. Daarom heeft het CDA ook moties medeondertekend die het kabinet oproepen om in Europees verband te pleiten voor het uitbreiden van sancties tegen organisaties en personen die betrokken zijn bij het uitbreiden of in stand houden van Israëlische nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever.[10] En daarnaast tegen Israëlische regeringsfunctionarissen die extremistische uitspraken doen over etnische zuiveringen en het uitbreiden van de illegale nederzettingen.[11]

De situatie in Gaza lijkt misschien uitzichtloos maar dat ontslaat ons niet van de plicht om ons in te blijven zetten voor het bereiken van een duurzame vrede. De snelste weg om dit te bereiken is door gezamenlijke druk van de Europese Unie op de strijdende partijen. Het staat buiten kijf dat er in de toekomst geen plaats mag zijn voor terreurorganisaties zoals Hamas. Maar ook Israël moet zich inzetten voor duurzame vrede, helaas zien we dat de regering Netanyahu het tegenovergestelde doet. Daarom is het voor het CDA van belang dat er ook druk uitgeoefend wordt op Israël om te bewegen naar de onderhandelingstafel. De Europese Unie en Israël hebben een associatieverdrag gesloten. Artikel 2 van dit verdrag stelt dat het is gebaseerd op respect voor mensenrechten en democratische waarden, verdragspartijen hebben hiernaar te handelen in hun binnen- en buitenlandbeleid. De Europese Commissie heeft recent afgekondigd dat een onderzoek zal worden ingesteld naar Israël om te bezien of deze zich aan de verdragsafspraken houdt. Dit gebeurde na verzoek van minister Veldkamp waarmee hij uitvoering heeft gegeven aan de motie van het CDA.[12] Daarnaast heeft het CDA een motie medeondertekend waarin het kabinet wordt opgeroepen om te pleiten voor directe opschorting van de handelsafspraken tussen de Europese Unie en Israël zoals deze in artikel 2 van het associatieverdrag staan.[13] Voor het CDA is het van belang dat druk op Israël vanuit Europees verband wordt opgevoerd en Nederland niet alleen optrekt, alleen zo kan het effectief zijn. Hieraan is uiting gegeven door een motie te ondertekenen waarin wordt opgeroepen om in Europa te pleiten voor het instellen van sancties tegen Israëlische Ministers en militairen die aantoonbaar verantwoordelijk zijn voor mensenrechtenschendingen, het Internationaal Strafhof en het Internationaal Gerechtshof te ondersteunen bij de documentatie van en vervolging voor oorlogsmisdaden, en handel met illegale nederzettingen te verbieden.[14] Daarom vroeg Derk Boswijk op 16 juli met andere partijen aan de minister van Buitenlandse Zaken wat de inzet van het kabinet is geweest tijdens de Europese Raad Buitenlandse zaken van de dag ervoor. [15] De EU-ministers waren het namelijk niet eens geworden over maatregelen tegen Israël, zo luidde de conclusie.

Momenteel is vrede nog ver weg maar het uitgangspunt voor een naoorlogse situatie blijft een tweestatenoplossing en daarom steunde het CDA in het verleden ook voorstellen die daar mee gemoeid waren.[16] Daarnaast wil het CDA een constructieve en open dialoog blijven voeren over alternatieven maar die kunnen momenteel niet op genoeg steun rekenen.

Het CDA maakt zich grote zorgen over het feit dat het Iraanse misdadige regime in de toekomst mogelijk beschikt over kernwapens. Echter beschikt een politieke partij niet over de informatie die inlichtingendiensten hebben verzameld over de voortgang van dit atoomprogramma en dus de mate van dreiging voor het voortbestaan van de staat Israël. Het CDA is dus zonder die informatie niet in staat om zelfstandig de Israëlische aanvallen op Iran te taxeren en het volgt daarom de lijn van de minister-president die in zijn functie wel beschikt over deze informatie. In de lijn daarvan heeft het CDA besloten niet te stemmen voor de motie die uitspreekt dat Israël het vuile werk voor het Westen opknapt en dat bij deze aanval sprake is van zelfverdediging.[17] Anderzijds heeft het CDA ook tegen de motie gestemd die opriep voor een totaal wapenembargo op Israël waarbij het ook leveringen voor de luchtverdediging behelst.[18] Dit is een ongelofelijk onverstandig voorstel dat de Israëlische bevolking, ook de tegenstanders van de regering Netanyahu, onnodig kwetsbaar maakt voor aanvallen van Iran en diens terroristische proxy groepen zoals Hamas, Hezbollah en de Houthi’s.

Op 29 april 2025 spraken fractievoorzitter Henri Bontenbal en buitenlandwoordvoerder Derk Boswijk zich in een opiniestuk in Dagblad Trouw uit over de houding van het CDA ten opzichte van Israël en het recht dat Israël heeft om zichzelf te verdedigen en de grenzen die dat recht kent. [19]

Begin 2024 bracht Derk Boswijk een bezoek aan Israël en de Westelijke Jordaanoever. Lees zijn reisverslag hier.

[1] Motie van het lid Boswijk over onderzoek doen naar de aanhang van en steun voor terreurorganisatie Hamas in Nederland. 12 oktober 2023.

[2] Motie van het lid Bontenbal c.s. over meer onafhankelijke waarnemers in Gaza en op de Westbank toelaten voor onderzoek naar mogelijke schendingen van internationaal humanitair recht door alle partijen. 12 december 2023.

[3] Motie van de leden Boswijk en Brekelmans over pleiten voor het toelaten van meer onafhankelijke waarnemers tot Gaza en de Westbank. 18 januari 2024.

[4] Motie van het lid Tuinman c.s. over uitspreken dat de Tweede Kamer de beschuldiging van genocide verwerpt die nu bij het Internationale Gerechtshof tegen Israël is geuit. 18 januari 2024.

[5] Motie van de leden Veldkamp en Boswijk over de druk op Israël opvoeren om ook een noordelijke grensovergang met de Gazastrook zo snel mogelijk open te stellen voor doorlaten van humanitaire hulp. 18 april 2024.

[6] Motie van de leden Ceder, van der Burg, Kahraman en Boswijk over de Israëlische regering oproepen per ommegaande voldoende humanitaire hulp te bieden aan de bevolking in Gaza. 13 maart 2025.

[7] Motie van de leden Piri en Boswijk over de onmiddellijke levering van humanitaire hulp aan Gaza. 13 mei 2025.

[8] Motie van het lid Dassen c.s. over een onafhankelijk internationaal onderzoek naar de moord op het Palestijnse hulpkonvooi door Israël in Gaza. 10 april 2025.

[9] Motie van de leden Piri en Boswijk over op EU-niveau pleiten voor gerichte sancties tegen organisaties en bedrijven die verantwoordelijk zijn voor de stichting en uitbreiding van illegale nederzettingen en outposts. 14 februari 2024.

[10] Motie van het lid Dassen c.s. over de Europese sanctielijst van illegale Israëlische kolonisten of entiteiten in de Westbank minimaal rechttrekken met die van het VK. 13 mei 2025.

[11] Motie van de leden Van Campen en Boswijk over persoonsgerichte sancties overwegen tegen bepaalde Israëlische functionarissen. 18 juni 2025.

[12] Motie van de leden Piri en Boswijk over bepleiten dat de Europese Commissie onderzoek doet naar de Israëlische naleving van artikel twee van het Associatieverdrag. 13 maart 2025.

[13] Motie van het lid Paternotte c.s. over pleiten voor directe opschorting van de handelsafspraken tussen de EU en Israël. 13 mei 2025.

[14] Motie van het lid Klaver c.s. over het EU-associatieverdrag met Israël opschorten en sancties instellen tegen verantwoordelijken voor mensenrechtenschendingen. 18 juni 2025.

[15] Schriftelijke vragen over het bericht ‘EU-ministers nemen geen maatregelen tegen Israël, houden opties op tafel’. 16 juli 2025.

[16] Motie van het lid Paternotte c.s. over actief deelnemen aan de internationale alliantie en de internationale positie van Nederland inzetten om gesprekken richting een tweestatenoplossing te stimuleren. 10 oktober 2024.

[17] Motie van de leden Van Campen en Eerdmans over aansluiting zoeken bij de lijn van bondskanselier Merz inzake Israël. 18 juni 2025.

[18] Motie van het lid Piri over een tijdelijk volledig wapenembargo tegen Israël. 19 juni 2025.

[19] Opinie: Israël heeft het recht zich te verdedigen, maar dat kent grenzen