Dela­no van Luik; Reac­tie op het Coa­li­tie­ak­koord

Solidariteit, rentmeesterschap, waarden en normen 

Voorzitter, 

Temidden van alle bijdragen van collega’s in de Raad over de koers de komende vier jaar, zou ik zelf graag met een overweging willen beginnen. Bij het CDA beginnen we vergaderingen traditioneel met een overweging, een meditatief moment. Tradities moet je doorgeven en daar wil ik u allen graag ook deelgenoot van maken. Daarom neem ik u even mee in de volgende woorden. 

“In het tijdperk van kunstmatige intelligentie, waarin de menselijke waardigheid dreigt te worden overschaduwd door nieuwe vormen van ontmenselijking, hebben we de dringende plicht om ten diepste mens te blijven en met liefde die prachtige menselijkheid te bewaren die ons is geschonken en die geen enkele machine ooit in haar pracht zal kunnen vervangen. Echte vooruitgang komt altijd voort uit een hart dat openstaat voor de ander, uit een verstand dat bereid is te luisteren, uit een wil die zoekt naar wat ons verbindt in plaats van wat ons verdeelt.” 

Deze opgave om mens te blijven en te blijven luisteren deelt Paus Leo XIV zijn meest recente encycliek Magnifica Humanitas. Het is een opgave die ons als politici met name treft en die zeker toepasselijk is als we het nu hebben over de koers van de stad de komende vier jaren.  

Voorzitter,  

Als we spreken over de koers van onze stad, begin ik graag bij onze eigen CDA koers in Nijmegen. Wij gaan ons de komende jaren op een drietal zaken richten.  

1. Ten eerste richten wij ons op solidariteit en gemeenschappen. We zorgen er als CDA voor dat iedereen zijn verantwoordelijkheid neemt, dat we de lasten eerlijk verdelen. Solidariteit komt voort uit ons mensbeeld dat ieder mens pas tot zijn recht komt in relatie tot een ander. Als CDA willen we dat iedere Nijmegenaar tot zijn recht komt in de buurt en vereniging waar die deel van uitmaakt.
2. Ten tweede richten wij ons op rentmeesterschap en de groene toekomst van onze stad. Als CDA zorgen we dat we Nijmegen beter doorgeven aan een volgende generatie. Dat geldt voor het doorgeven van bijvoorbeeld een groenere stad, maar ook voor onze financiën. De rekening voor het beleid van vandaag mogen we niet afschuiven op een volgende generatie.
3. Ten derde richten wij ons op waarden en normen. Iedere Nijmegenaar moet zijn verantwoordelijkheid nemen om te zorgen voor elkaar, voor diens verenging, buren of naasten. Als politiek moeten we samen zorgen voor het goede voorbeeld in ons gedrag en voor de democratie. Samen zorgen we voor een fatsoenlijk Nijmegen.  

Voorzitter, 

Onze fractie heeft het coalitieakkoord langs deze drie maatstaven van solidariteit, rentmeesterschap en waarden en normen gelegd. Wij zien de bouw van meer woningen, we zien de komst van een cultuurcentrum in Dukenburg en we zien veel meer investeringen in wijkcentra en buurthuizen. We lezen over meer BOA’s, over het uitbouwen van de sociale basis en het verder gaan met het maatschappelijk meedoen budget. Allemaal zaken waar wij als CDA ons ontzettend goed in kunnen vinden. 

Maar – wij maken ons ook zorgen. Zorgen over de balans tussen goede intenties van deze coalitiepartijen en de onbedoelde gevolgen van de keuzes die deze partijen nu willen maken.  

Voorzitter,  

Toen onze fractie het coalitieakkoord las, kwam gelijk al de vraag bij ons op “wie gaat dat betalen?” De coalitie maakt duidelijk waar de rekening wordt neergelegd: bij gewone werkende Nijmegenaren en bij volgende generaties. En voorzitter, dat vinden wij als CDA oneerlijk en ook onverstandig.  

We zien in de plannen voor het coalitieakkoord dat er 5 miljoen euro per jaar extra wordt opgehaald door de belasting op woningen, de OZB, te verhogen. Nijmegen heeft nu al de op één na hoogste OZB van heel Nederland. Iedere Nijmegenaar gaat met de plannen van deze coalitie 6% meer belasting betalen over de waarde van hun woning. Voor een gemiddelde woning is dat € 75 per jaar extra.

Ook wil de coalitie 8 miljoen euro extra ophalen uit parkeren. Technische navraag laat zien dat de prijs voor parkeren van € 4 per uur op straat nu naar bijna €6,50 euro gaat. Voor uw beeldvorming: met deze prijsverhoging wordt parkeren in Nijmegen anderhalf keer zo duur.

Tot slot wil de coalitie ook nog bijna een miljoen euro (0,9 mln) ophalen uit het verhogen van de prijs voor de afvalzak. Een rol afvalzakken wordt € 3 euro duurder voor € 15 voor een groene rol afvalzakken. 

Voorzitter,  

Moet u zich voorstellen. Je woont in Nijmegen in een gewoon koophuis met je gezin en je kinderen. Je hebt een auto nodig voor je werk en je gooit je afval netjes weg. Dit zijn niet de rijken van de stad – dit zijn wij. Dit zijn gewone Nijmegenaren. En onder ons zijn ook mensen die het niet breed hebben, maar die alsnog de rekening gepresenteerd krijgen van dit coalitieakkoord.  

Deze coalitie heeft mooie beleidsambities om mensen in een moeilijke financiële situatie te helpen – maar betaalt dit door de kosten op wonen, parkeren en afval omhoog te gooien. Voor gewone Nijmegenaren die het niet breed hebben wordt wonen duurder – maar ze krijgen daar wel een mooie regeling voor terug die ze uit de armoede helpt.  

Gewone Nijmegenaren hebben het al lastig om rond te komen. Veel mensen vragen zich al af hoe ze het moeten fiksen, hoe ze het hoofd boven water moeten houden. We zien dat de groep werkende armen groeit – en ja, ook die hebben vaak een huis en een auto. Er zijn mensen die zich ziek melden voor hun werk omdat ze de rit naar het werk niet meer kunnen betalen. En dan komen er nu ook nog eens hogere belastingen en parkeerkosten vanuit onze gemeente bovenop? Alle kleine stijgingen van boodschappen, tanken en belastingen stapelen op – en deze coalitie stapelt mee. Volgens het CDA is dat niet eerlijk.  

Voorzitter, deze coalitie komt met oplossingen voor problemen die ze zelf met hun beleid erger maken. En die dat had heel simpel kunnen voorkomen door de belasting op wonen, parkeren en afval niet te verhogen. Als CDA vinden wat dat niet solidair en gaan wij daar niet aan meewerken.  

Voorzitter,  

Wij zien niet alleen dat de rekening op oneerlijke wijze bij de gewone Nijmegenaar wordt neergelegd – maar ook dat de rekening op onverstandige wijze wordt afgeschoven op een volgende generatie.  

De coalitie doet een greep uit de kas door onze spaartegoeden op te maken. Voor een goed deel begrijpen we dat. Als CDA zijn we akkoord met uitgaven uit de saldireserves die in de toekomst kosten voor de samenleving besparen – denk hierbij aan het woonfonds, de sociale basis of het maatschappelijk meedoen budget.  

Maar we leven in een tijd van oorlogen, spanningen en AI. En wat doen deze coalitiepartijen als we een financiële tegenvaller hebben bovenop de risico’s waar we rekening mee houden? Als we sturen op het precies kunnen dekken van de risico’s die we in beeld hebben – wat doen we dan als het Rijk daar bovenop nog eens een bezuiniging op het gemeentefonds gooit? Of als we een tegenvaller hebben, zoals we nu zien in de voortgangsmonitor van 14 miljoen euro?  

Gaan we dan het woonfonds leeghalen, waar deze coalitie zo hard aan gewerkt heeft en waar D66 blij mee is? Of juist het groenaankoopfonds van GroenLinks? Of gaan we weer moeten bezuinigen op armoederegelingen en zorg, zoals het College de afgelopen periode heeft moeten voorstellen en waar de PvdA toen nog zo kritisch op was?   

We moeten voorkomen dat we de rekening doorschuiven naar een volgende generatie. Precies dat is wat met deze plannen van de coalitie wel dreigt te gebeuren. Dat vinden we als CDA onverstandig en niet getuigen van goed rentmeesterschap.  

Voorzitter,  

Als CDA geloven wij in de sociale basis.  

“We moeten verder gaan dan elke vorm van paternalistisch of op welzijn gericht beheer van het maatschappelijk leven, maar in plaats daarvan een cultuur van gedeelde verantwoordelijkheid bevorderen bij een overheid die het initiatief van inwoners waardeert, en een samenleving die in staat is banden te smeden en energieën te mobiliseren ten dienste van het algemeen welzijn.”4 

Het zijn helaas wéér niet mijn mooie woorden, maar de woorden van onze Paus. En precies dit is wat de sociale basis beoogt. De coalitie trekt elk jaar meer dan 2 miljoen euro extra uit voor de sociale basis. En daar zijn wij als CDA het hardvochtig mee eens. Maar wat schetst onze verbazing. De coalitie verwacht niet alleen een half miljoen jaarlijks besparing te kunnen incasseren – maar bouwt ook een bezuiniging in op Zorg en welzijn van 1 miljoen euro.  

Deze bezuiniging die aan het begin van de sociale basis wordt ingebouwd, legt een bom onder het hele idee achter de sociale basis. We plegen roofbouw op een goed initiatief nog voordat het goed op stoom kan komen.  

Tegelijk met deze 1 miljoen bezuiniging op Zorg en welzijn, zien we echter ook dat er 6 miljoen euro wordt uitgetrokken voor de Europese culturele hoofdstad en er jaarlijks 2 miljoen euro extra wordt uitgegeven aan cultuur – bovenop de 2 miljoen euro per jaar extra die D66 vorig coalitieakkoord had uitonderhandeld.  

De coalitie lijkt zorg en welzijn minder belangrijk te vinden dan cultuur – terwijl zorg voor onze mensen een kerntaak van de overheid is. Daarom dienen wij als CDA het amendement “Gooi nooit je oude schoenen weg, voordat je nieuwe hebt” in.  

Voorzitter,  

Als CDA willen we graag samenwerken. We zijn kritisch – zoals u ons kent – maar ook constructief. We kunnen ons vinden in de intenties van deze coalitie, maar zouden dit heel anders hebben betaald.  

Het CDA gaat niet instemmen met het verhogen van de belastingen die mensen verder in de problemen brengen, waar we dan vervolgens als gemeente weer beleid op moeten maken. Samen met het doorschuiven van de rekening op een volgende generatie vinden we dat als CDA oneerlijk en ook onverstandig.  

Wij hopen wel dat de gemeenteraad ons plan steunt om de bezuiniging op de sociale basis terug te draaien. Het CDA doet een appèl op de coalitiepartijen om de komende jaren samen te blijven werken met de gemeenteraad: oppositie en coalitie. We zijn samen verantwoordelijk voor het vasthouden aan onze waarden en normen. We moeten samen de handen ineen slaan om onze stad goed te kunnen besturen en polarisatie buiten de deur te houden.  

Want samen kunnen we veel meer!  

Fractievoorzitter CDA Nijmegen