Een bood­schap van bezie­ling

We behandelen vandaag de Voorjaarsnota 2026 in ons prettige, vredige Zeeland, waar de oorlog een lange dagreis weg is, en waar we vaak niet zo benauwd zijn voor geweld en agressie – hoewel sommige soorten van agressie heel lang verborgen kunnen blijven. Zie Gisèle Pelicot. We staan middenin de wereld, met Iran, de blokkade van de straat van Hormuz, Oekraïne, Gaza, Israël, Libanon, Soedan, Yemen, Somalië en nog veel meer. Het lijkt een onwerkelijke luxe dat we ons bezig kunnen houden met de ‘gewone’ zaken die ons voor Zeeland bezig houden: veiligheid, economische groei, leefbaarheid, goede huisvesting, gezonde natuur en toekomstbestendige landbouw. En een toekomstvisie.

Juist hierdoor kunnen we een steentje bijdragen aan een leefbare wereld. En daarom wil het CDA graag een aantal moties indienen en opmerkingen maken.

Algemeen

De Voorjaarsnota laat zien dat er veel op het bordje van de provincie ligt. Veel plannen zijn ingang gezet en vragen nu om uitbreiding van personeel. Dit is wel een opvallend wapenfeit in de Voorjaarsnota. Gedeeltelijk ligt dat aan het feit dat sommige functies maar voor drie jaar waren ingerekend en nu naar een structurele dekking moeten gaan. Maar anderzijds ligt het aan veel werk dat het Rijk over de schutting gooit naar de provincie en er geen (vergoeding voor) menskracht bij levert. Als je het positief benadert zou je kunnen zeggen dat de provincies meer dan hard nodig zijn en het Rijk het echt niet zonder de provincies kan fixen. Maar het klopt natuurlijk niet. Als het Rijk denkt dat dit de invulling is van verminderen van ambtenaren, dan zie je dat ze er bij de provincie even hard bijkomen. Binnenlands Bestuur signaleert dat ook bij alle provincies en gemeenten.

Ruimte

Eigenlijk zien we datzelfde bij de ruimtelijke omgeving. Er komt veel op Zeeland af: er is (extra) ruimte nodig voor woningbouw, infrastructuur, bedrijfsleven, recreatie enz. Landbouw wordt bij dit rijtje niet genoemd in de Voorjaarsnota, maar ook onze voedselvoorziening moet met een toekomstbestendige landbouw een stevige positie houden. De Rusthoeve is een prima proefboerderij, zeker voor akkerbouw. Wat we nodig hebben is een Rusthoeve 2.0 ook voor veeteelt en ook voor fruitteelt. De combinatie met Scalda – onderwijs – is een grote verbetering. Zeeland is een vruchtbare Delta. Dat gegeven is uniek! Daar moeten we op een goede manier gebruik van maken. We verwijzen hierbij naar de CDA-motie bij de Najaarsnota van 2024: Proeftuin Regionale Kringloop: er is behoefte aan meer kennis en samenwerking, daar kan een Rusthoeve 2.0 aan bijdragen.
We dienen de motie Rusthoeve 2.0 Regionale Proeftuin in om die bredere visie voor een Rusthoeve 2.0 te bevorderen. Maak een brede proeftuin, een boerderij van de toekomst. Voeg innovatie in de veehouderij en fruitteelt toe. Verstevig de positie van Mbo’ers zodat de aaneenschakeling van MBO-HBO en universitair onderwijs in de landbouw beter gestroomlijnd wordt.

Zeeland blijft namelijk achter in onderwijs en onderzoeksprojecten in de melkveehouderij en fruitteelt. Er zijn landelijk veel onderzoeksprojecten, maar geen daarvan landt in Zeeland. Vandaar de behoefte aan een uitbreiding van de Rusthoeve, een 2.0 versie waar ook de toekomst voor veeteelt en fruitteelt een plaats kan krijgen.

We dienen tevens de motie Weidegang en stikstofreductie in om meer en betere maatregelen voor stikstofreductie in de veeteelt te onderzoeken. We hebben ons gebiedsbeleid voor stikstofreductie aangenomen. Wij verzoeken nu om een breed scala voor emissie-reducerende innovaties te onderzoeken, te borgen en te realiseren, in samenspraak en in afstemming met de sector.
Alles kan helpen om ons doel te bereiken. Als voorbeeld: maak een fonds van zeg €10 miljoen uit het ZEH-dividend – dit is bij uitstek iets waar de samenleving beter van wordt – en stimuleer hiermee de vernieuwing en verbetering. Of maak een voucherregeling voor nader onderzoek per individuele aanvrager en zorg dat er uitvoering aan de adviezen gegeven kan worden.
Leer van de visserij: je moet niet alleen geld steken in stoppersmaatregelen, maar juist in vernieuwing van de sector zodat die levensvatbaar wordt.
Wij steken hiermee de hand uit. Gedeputeerde, we willen samen met de sector inzetten op innovatieve verbeteringen: die helpen om de stikstofdepositie omlaag te brengen en om Zeeland van het slot te halen.

Twee jaar geleden dienden we bij de Voorjaarsnota 2024 een motie in om het Rijk te verzoeken de PAS-melders te legaliseren via een Generaal Pardon. Die motie werd breed omarmd. We zijn 2 jaar verder, en er is helemaal niets gedaan! Het Rijk wil het niet, en wij hebben niet doorgezet. Wij vragen ons af hoe zich dit verhoudt tot de algemene beginselen van behoorlijk bestuur. De PAS-melders worden namelijk gewoon voor de bus gegooid. Onze motie destijds om een Generaal Pardon is niet uitgevoerd, met een drogreden dat er geen ruimte zou zijn. Maar een Generaal Pardon gaat buiten iedere andere afweging om. Een betrouwbare overheid houdt woord!

De uitstoot van de PAS-melders wordt al meegenomen in alle emissie- en depositiedata die er is. Er komt dus netto niks bij. Daarnaast is er in Zeeland een structureel dalende trendlijn in emissie en depositie. Er is 200-250 mol depositie gereduceerd, terwijl het legaliseren van alle PAS-melders in Zeeland maar ongeveer 10 mol zou vragen.
Het is een politieke keuze.

Verder: we hebben grote vrees voor een tweede ‘Van der Wal-kaartje’ bij de zonering rondom Natura 2000-gebieden. Zouden dan de boeren binnen die zones van 1000 of 500 meter biologisch moeten gaan worden? Hoe gaan we de afzet hiervoor regelen? En wat lost dat op? Want biologisch boeren betekent niet dat je automatisch stikstofreductie krijgt. Juist op die stikstofreductie moeten we inzetten!
Gedeputeerde, deelt u de zorgen van het CDA en wat gaat u daartegen doen?

Beheer en onderhoud

De budgetten voor het assetmanagement moeten fors verhoogd worden: beheer en onderhoud van de sluizen en bruggen, van de wegen, de bediening van de bruggen en sluizen, de uitvoering van de werkzaamheden enz. enz. Het is veel geld, maar het CDA ziet de noodzaak van goed en tijdig plannen. We moeten in dit opzicht zestig jaar vooruit kijken. Hadden ze dat maar eerder gedaan, dan zaten wij nu niet zo met de gebakken peren. Dat betekent dus ook dat wij nu niet kinderachtig moeten zijn en fors moeten investeren in het veilig en goed onderhoud van wegen, bedieningen, bruggen, en andere kunstwerken.
Het CDA leest trouwens nauwelijks iets over de plannen voor beheer en onderhoud van bredere en veiliger fietspaden. U weet, twee jaar gelden dienden we een motie in voor veiliger fietspaden en kruisingen, vorig jaar voor sociale veiligheid in de nacht. Een schamele 3 ton voor de uitvoering Actieprogramma Zeeuws Toekomstbeeld Fiets zie ik maar in de Voorjaarsnota voor fietspaden terugkomen. Het lijkt dat je daar weinig mee kunt doen. Omdat ieder slachtoffer van onveilige fietspaden er een teveel is, vraagt het CDA de gedeputeerde toe te zeggen dat zo snel mogelijk het onderzoek naar de veiligheid van de provinciale fietspaden wordt uitgevoerd. En op basis van de uitkomsten van dat onderzoek de plekken die prioriteit moeten krijgen te benoemen, deze te delen.
Fietsveiligheid mag wat het CDA betreft dus veel meer aandacht krijgen.
Bij alle werkzaamheden aan tunnels, bruggen, wegen, kruispunten, rotondes enz. moeten we nog steeds snel onze weg kunnen vervolgen en zal er toch heel veel hinder gaan ontstaan. ‘Zeeland Bereikbaar’ (pg 10) is dan ook erg belangrijk: regie op bereikbaarheid, het beperken van hinder en het stimuleren van slimme reiskeuzes. En dat alles graag in een app. We hebben ervaren hoe lastig het is als bijvoorbeeld de Vlaketunnel eruit gaat (en dat gaat opnieuw gebeuren!) en alle andere wegen eromheen dichtslibben. Het ADRZ was moeilijk bereikbaar omdat het sluipverkeer alles blokkeerde. Gedeputeerde, hoe gaat u hier aandacht aan geven?
En als laatste willen we GS oproepen om veel werk te maken van de financiële ruimte die Defensie heeft om te investeren in o.a. infrastructuur, maar ook in andere gebieden. Zeeland heeft ruimte en is strategisch belangrijk met zijn havens, grote industrie, straks wellicht meer dan één kerncentrale. De maritieme sector is van heel groot belang, ook voor Defensie!
We dienen hierbij de motie Tijd voor Defensie in om het College te vragen te komen tot versnelling en Zeeland tot innovatiegebied aan te wijzen.
We waren afgelopen weekend op werkbezoek in Limburg. Daar is de provincie volop bezig om met de voor haar belangrijke innovatieclusters afspraken te maken met Defensie. Zeeland moet dat been haastig bijtrekken op de gebieden die voor ons innovatie kunnen betekenen.

Kerken

We dienen samen met de SGP een motie in om te onderzoeken hoe provincie-breed kansen voor leegkomende kerken kunnen worden benut en gekoppeld kunnen worden aan leefbaarheid en toekomstige kwaliteit van steden en dorpen. Veel kerken staan leeg of komen leeg de komende jaren. De gebouwen dienen we te houden als cultureel erfgoed. Hergebruik is dan een zeer belangrijke kans. We vragen de provincie om actief mee te denken hoe we het voor initiatiefnemers beter en makkelijker kunnen maken om een goede nieuwe bestemming aan dit bijzonder erfgoed te geven.

In de Voorjaarsnota lijkt het alsof Zeeland 2050 wordt teruggebracht tot een grote ‘verstedelijkingsopgave’ (pg 14 en 15). Bruisende steden en sterke dorpen: ja. Maar dat vraagt om zorgvuldig beleid om sterke gemeenschappen te vormen. Pas met sterke sociale verbanden kun je problemen als eenzaamheid onder jongeren en oude mensen tegen gaan. Leefbaarheid en brede welvaart zijn daarbij inhoudelijke kernbegrippen. Dat moeten we niet plat slaan tot een verstedelijkingsstrategie. En wij zijn echt een voorstander van Zeeland 2050, maar wel op een goede, zorgvuldige manier. We roepen het College dan ook op om heel zorgvuldig te communiceren over de toekomstvisie en niet uit het oog te verliezen dat verstedelijking niet het primaire doel is, maar een middel kan zijn om leefbaarheid, voorzieningen en bereikbaarheid van goede kwaliteit te houden.

Energie

Met het voorstel in de Voorjaarsnota dit najaar geld vrij te maken voor de financiële ondersteuning van Allseas en Thorizon om SMR’s te kunnen maken en de eerste demonstratiereactor in Zeeland te maken zijn we erg blij (pg 22). We hebben veel hoop om een primeur met een gesmolten-zout reactor te krijgen en we beseffen dat we in een ‘race naar de maan’ achtige ontwikkeling zitten. Goed als Zeeland daaraan bijdraagt!
Positief dat de CDA-motie over de AI ontwikkeling en de AI-hub zo’n mooie uitwerking heeft gekregen (pg 34). Veel partners doen mee, jongeren krijgen hier energie van, en hopelijk helpt dit om jonge mensen naar Zeeland te krijgen voor een nieuwe AI-gerelateerde carrière.

Ik ben bezig met allemaal complimenten en hier komt er nog een: de investeringsfondsen van Impuls. Als enige actieve verstrekker van durfkapitaal zijn zij heel belangrijk. Durfkapitaal stelt jonge bedrijven (zoals start-ups en scale-ups) in staat om te investeren in innovatie, commercialisering en talent, waardoor ze sneller groeien dan met traditionele financiering. De beschikbaarheid van durfkapitaal en innovatie-infrastructuur zijn bovendien drijvers van economische groei in een regio. Daarom hadden wij een motie voorbereid met de opdracht aan GS om aan de slag te gaan met het versterken van de huidige investeringsfondsen van Impuls Zeeland. Na overleg met andere partijen zullen we daar gezamenlijk op een later moment mee terugkomen, maar hierbij weet het College alvast dat het onze aandacht heeft!

Leefbaarheid

Ook al gaan we er niet over, we vinden er wel wat van en vinden het belangrijk dat er een goede zorginfrastructuur wat betreft de twee grote ziekenhuizen in Zeeland overeind blijft: ADRZ en ZorgSaam. Geen gedoe over verdeling van taken zou heel goed zijn voor Zeeland. Beide ziekenhuizen hebben bestaansrecht en samenwerking kan de zorg alleen maar verder helpen. Zorgen over bereikbaarheid en kwaliteit zijn dan fnuikend. Kan de gedeputeerde met de Zeeuwse Zorg Coalitie (ZZC) hierin een positieve rol oppakken? We trekken niet voor niets extra geld uit voor een provinciale rol als verbindende partner. Het College benoemt het tenslotte (binnen Zeeland 2050) als een sleutelproject voor de goede toekomstige ontwikkeling van Zeeland (pg 23).

Zorgen over vrijwilligers bij de brandweer (Oostburg) leven al langer. Willen we Zeeland robuuster maken met Zeeland 2050, dan moeten we ook naar dit soort moeilijkheden als gebrek aan vrijwilligers kijken. Wat ons betreft zou dit een mooi project zijn voor de leefbaarheidsagenda.

En als laatste hebben we de motie Liefde voor Zeeland. Ontwikkel een ‘terugkeer-strategie’ voor oud-Zeeuwen die eigenlijk nog heel jong zijn. Voor jonge Zeeuwen en met jonge Zeeuwen. Ik zou bijna zeggen: deze motie hoeft geen nadere toelichting.

En met die positieve gedachten willen we afsluiten. Het College van GS is in de afgelopen maanden bijna voor de helft vernieuwd. We willen de nieuwe gedeputeerden complimenteren met hun snelle inwerkperiode. Het is net alsof ze er al jaren zitten. We willen ook het hele College veel wijsheid toewensen bij alle werkzaamheden die Zeeland betreffen. Het is de moeite waard om de boodschap van bezieling en hoop uit te dragen. Voor een toekomst in vrede en veiligheid, met leefbaarheid, werk en cultuur. Dat maakt gelukkig.