Henk in debat over Tata Steel

Het is een lang en moeizaam proces geweest om te komen tot deze intentieverklaring over de verduurzaming van Tata Steel Nederland. Er is hard gewerkt en dank ook aan de collega's voor de gestelde vragen en de ingediende moties die hebben aangescherpt en bijgedragen aan het proces. – het is een belangrijke stap. Maar laten we eerlijk zijn: we zijn er nog niet. 

De overstap naar de productie van groen staal gaat niet vanzelf. Verduurzaming van onze industrie zal in de praktijk een combinatie betekenen van afbouw, ombouw en nieuwbouw. Daarbij zal het aanpassen van bestaande fabrieken zoals die van Tata in IJmuiden vaak de meest logische optie zijn, in plaats van volledig nieuwe fabrieken ergens anders bouwen.  

De maatwerkafspraken zijn daarom voor het CDA een cruciale pijler voor het verduurzamen van de industrie in Nederland. We hebben die industrie hard nodig, in het belang van strategische autonomie/relevantie en van de economie van de toekomst. Tegelijkertijd moet de industrie wel vergroenen, ook op een manier die zoveel mogelijk ten goede komt van de gezondheid van zowel omwonenden als van de samenleving als geheel. Kortom, het gaat hier over een afweging van verschillende belangen, waarmee belangrijke keuzes moeten worden gemaakt op de route naar een duurzame industrie. Dat vraagt om bindende en wederkerige afspraken tussen de overheid en industrie, met commitment van beide kanten om er echt een succes van te maken. 

In een ideale wereld zouden we de vergroening van de staalsector volledig Europees organiseren, maar voorlopig is dat niet realistisch. Daarom moeten we op nationaal niveau praktische stappen zetten, en maatwerkafspraken zijn daar het meest effectieve instrument voor. 

De maatwerkafspraken met Tata zijn een realistische en noodzakelijke route om de transitie naar duurzame staalproductie te versnellen. Ze helpen ons ook om strategische autonomie te versterken, omdat ze ervoor zorgen dat we essentiële productiecapaciteit hier behouden en die tegelijkertijd verduurzamen. Deze afspraken kunnen ook sneller tastbare resultaten opleveren – bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid en CO2-reductie – dan wanneer we alleen zouden inzetten op strengere regelgeving.  

Zowel van de overheid als van de industrie wordt veel gevraagd. De totale investeringen voor gezondheidsmaatregelen en CO2-reductieprojecten bedragen 4 tot 6,5 miljard euro. Tata Steel betaalt 2,3–4 miljard euro en draagt het risico bij hogere kosten, het Rijk investeert maximaal 2 miljard euro.  

Maar laat ik duidelijk zijn: de maatwerkafspraken zijn geen blanco cheque. Afspraken moeten echt iets opleveren en natuurlijk ook worden nagekomen. Er is discussie, ook onder economen en andere wetenschappers, over nut en noodzaak van het maatwerk. Het CDA spreekt zich nadrukkelijk uit voor het doorzetten van dit maatwerk en het komen tot een definitieve afspraak met Tata Steel. Daarbij hebben we wel een aantal belangrijke voorwaarden: wederkerigheid, duidelijkheid over wat er gebeurt als een van de partijen zich niet aan de afspraken houdt een goede borging van de verbetering van de gezondheid van omwonenden en ook: hoe zorgen we ervoor dat fase 2 ook wordt uitgevoerd, waarvoor (lees blz 5) de verantwoordelijkheid volledig bij de onderneming ligt. Daarover een aantal vragen:  

1. Hoe wordt deze wederkerigheid concreet gegarandeerd in de definitieve afspraak, zodat duidelijk is welke verplichtingen de overheid en het bedrijf dragen en hoe die verantwoordelijkheden in balans met elkaar zijn?
2. Op welke manier wordt vastgelegd welke stappen volgen als een partij zijn verplichtingen niet nakomt? 
3. Wat gebeurt er als onverwachte omstandigheden de uitvoering van de afspraken bemoeilijken?
4. Hoe zal/kan er in de definitieve afspraak beter worden geborgd dat de gezondheid van omwonenden daadwerkelijk en blijvend verbetert? 

Afsluitend. Deze intentieverklaring is een belangrijke stap, maar het echte werk begint nu. Wij roepen de minister op om voortvarend aan de slag te gaan met het werken aan de definitieve maatwerkafspraak met Tata Steel en ervoor te zorgen dat de effecten op gezondheid en leefomgeving goed worden geborgd, zodat de transitie naar duurzame staalproductie écht resultaat oplevert voor het klimaat, de omgeving en onze economie.