Hen­ri in debat over de situ­a­tie in Iran

Voorzitter,

De Iraanse burgers hebben hier niet voor gekozen. Niet voor een meedogenloos regime. En ook niet voor een oorlog met een onzekere afloop. Toch zijn het opnieuw de Iraanse burgers die de hoogste prijs betalen.

Het Iraanse regime is een regime van onderdrukking en terreur. Het steunt terreur in de regio, levert wapens aan Rusland voor de oorlog tegen Oekraïne en werkt aan de ontwikkeling van kernwapens.

De wereld zou beter af zijn zonder dit regime. Maar dat betekent nog niet dat elke militaire stap tegen dit regime automatisch verstandig, houdbaar of rechtmatig is.

Wij vragen het kabinet daarom om snel in EU-verband het gesprek aan te gaan met de Verenigde Staten over drie zaken.

• Ten eerste: wat is het perspectief voor de Iraanse bevolking?
• Ten tweede: wat zijn de doelstellingen van deze operatie?
• Ten derde: wat is de exit-strategie?

Voorzitter,

Daarnaast vraag ik het kabinet hoe Nederland zich voorbereid op de gevolgen van deze oorlog. Deze oorlog heeft grote consequenties wereldwijd, ook consequenties die we vermoedelijk nu nog niet voorzien.

Ik denk dan aan de betaalbaarheid en beschikbaarheid van energie. Maar ook aan de gevolgen van deze oorlog voor de oorlog in Oekraïne. Deze oorlog maakt Rusland en China sterker. Wat zijn daarvan de gevolgen?

Voorzitter,

In de Nederlandse Grondwet staat dat regering de ontwikkeling van de internationale rechtsorde moet bevorderen.

Hoewel we nu nog niet kunnen vaststellen of de aanval op Iran past binnen het internationaal recht, kunnen we wel stellen dat het ermee schuurt.

Tegelijkertijd moeten we ook erkennen dat de situatie in Iran laat zien dat de internationale rechtsorde niet goed functioneert. 

Veto’s verlammen de Veiligheidsraad. Internationale instituties lopen vast in geopolitieke blokkades.

Juist daarom mag onze reactie niet blijven steken in symboolpolitiek. Passiviteit is geen goede strategie.

Voorzitter,

Zoals president Stubb van Finland vorige week in India al terecht zei: de tijd van een overwegend door het Westen gedomineerde wereldorde is voorbij. 

Dat kan bij ons in het westen leiden tot twee verkeerde reflexen. De eerste is nostalgie naar de oude orde. De tweede is doemdenken, alsof alles verloren is. 

Van beide reflexen moeten we wegblijven.

Voorzitter,

Voor het CDA geldt: waarden zonder macht zijn leeg, maar macht zonder moreel kompas is gevaarlijk.

Het doel is daarom een evenwicht te vinden tussen waarden en belangen, waarbij principes voorrang krijgen, maar waarbij tegelijkertijd de grenzen van onze macht worden erkend.

We houden daarom vast aan democratie, vrijheid, soevereiniteit, mensenrechten en internationaal recht. 

Maar tegelijk erkennen we dat de wereld niet perfect is en dat landen ook moeten handelen vanuit belangen en machtsverhoudingen. 

Met andere woorden: een politiek van op waarden gebaseerd realisme.

Dat betekent drie dingen.

1. Investeren in de weerbaarheid van Europa, want de internationale rechtsorde kunnen we niet verdedigen als we militair, economisch en technologisch te afhankelijk zijn.
2. Hervormen van internationale instellingen, zodat de stem van landen uit Afrika, Azië en Latijns-Amerika daarin zwaarder meewegen.
3. Internationaal samenwerken met andere ‘middenmachten’ aan nieuwe regels en normen die stabiliteit bieden.

Wij horen graag een reflectie van de premier en de minister van Buitenlandse Zaken hierop.

Voorzitter,

We staan nu voor de keuze: een wereld van opportunistische machtspolitiek, waar slechts het recht van de sterkste geldt; of een waarden gebaseerd realisme, waarin moraal en macht de internationale politiek bepalen.

Dit is voor het CDA de richting die we moeten inslaan. 

Principieel, zonder naïef te zijn. Realistisch, zonder cynisch te worden.

Dank u wel.