Jan Arie houdt zijn mai­den­speech

Voorntjes vangen in het voorjaar. Vlotten bouwen in de zomer. Kastanjes rapen in de herfst. De overkant van de net bevroren sloot proberen te halen in de winter. Dat was mijn jeugd.

Voorzitter, het moge duidelijk zijn. Voor u staat een polderjongen. Mijn wieg stond letterlijk in de polder, naast een boezem. Ik kom uit een familie van boeren. Harde werkers. De boerderij ging altijd voor. 

Ik studeerde, werkte internationaal, tot mijn buurman Peter Vonk mij vroeg: ‘Maar wat wil jij?’ Toen wist ik het. De polder is mijn basis en toen besloot ik de boer te worden. Voorzitter, ik ben een boer. En daar ben ik trots op. En daarnaast ben ik nu ook politicus. 

‘De polder is de plek van het land, de dijk en de hemel’, dat zijn mijn politiek mentor Ad van Rees. 

Het land vraagt werk, een plek om opzoek te gaan naar nieuwe oplossingen. 

De dijk vraagt samenwerking. Als jij jouw deel van de dijk onderhoudt en ik ook dan houden we beiden de voeten droog. 

En de hemel herinnert ons eraan dat je het niet alleen kunt, het houd je bescheiden. 

En dan komt het aan op doen. Mijn vader zei: ‘Als je op je bed blijft liggen, doe je niets verkeerds, maar ook niets goeds.’ 

Er staan belangrijke plannen op de agenda voor het Nederlandse platteland. Die kunnen we alleen in uitvoering brengen als we samenwerken, vanuit de polder, om ze op te lossen. Net zoals ooit de grootste ruilverkaveling van Europa in mijn polder de Alblasserwaard is uitgevoerd. Will Hunting zei: ‘Je kunt alles weten maar ervaringen moet je doen’. 

Het land, de oplossingen: 

Een aantal jaren geleden stond ik voor een zaal met boeren. Het onderwerp was stikstof. Destijds, in 2019, viel het afschieten van de PAS rauw op het dak van deze groep. Iedereen keek uit naar die bewuste avond. We zijn nu zeven jaar verder en de opgave is niet helder en de manier hoe je eraan kan voldoen ook niet. Nog niet. 

Nederland is een innovatieland en een land met een agrarische sector waar, zoals het u niet zal verbazen, ik trots op ben. De afgelopen jaren werd het moeilijk voor ondernemers om te innoveren vanwege het stikstofslot. In plaats van te werken aan verduurzaming en innovatie waren we vooral bezig met mollen, modellen en meetmethodes, in plaats van aardappels, melk en marktkansen.

Deze bijdrage is geen verhaal van platte economie maar een verhaal van brede welvaart. De keuzes die we maken zijn nodig om de sector, het voedselsysteem en Nederland door te geven aan volgende generaties. En ze zijn nodig om PAS-melders en Interimmers te kunnen legaliseren.

Voor landbouwproductie blijven gewasbeschermingsmiddelen noodzakelijk om oogsten te beschermen en voedselproductie stabiel te houden. Tegelijk moet de afhankelijkheid worden verminderd.

Welke stappen gaat de staatssecretaris zetten om met behulp van milieubelastingspunten en integrated crop management het gebruik en de milieu-impact van gewasbeschermingsmiddelen doordacht te verminderen?

Nederland heeft internationaal een sterke positie in plantveredeling, zaadtechnologie en hightech glastuinbouw. Deze sectoren laten zien dat het mogelijk is om efficiënter te produceren met minder grondstoffen en minder (chemische) input. 

Hoe kan een gerichte innovatieagenda in de glastuinbouw helpen om bij te dragen aan voedselzekerheid?

Jonge boeren zijn onmisbaar. De jonge boeren die ik ken zijn zelden alleen op hun eigen erf actief maar werken samen en zoeken naar mogelijkheden. Ik ben blij te zien dat het kabinet tot 2035 inzet op het geven van vestigingssteun en betere financieringsvoorwaarden. En wat mij betreft kiezen we daarom als politiek voor structuurbeleid ten dienste van hen. 

Jongeren en vrouwen in de landbouw, komen met nieuwe ideeën en zijn de verbindende kracht. Die inbreng hebben we nodig, dus voor jongeren en vrouwen op het platteland en multifunctionele landbouw wil de CDA-fractie bewust aandacht vragen. 

In de stikstofaanpak willen we in de basis zoveel als mogelijk aansluiten bij bestaande plannen en gebiedsprocessen. Daar is de kennis van het gebied zit en de energie om tot oplossingen te komen. Elk gebied is uniek en niet elk gebied kent dezelfde uitdagingen.  Op veel plaatsen, zoals Noord-Holland, de Peel en de Veluwe, wordt in de regio al hard gewerkt aan plannen voor het gebied waarin integraal wordt gewerkt.

Is de minister op de hoogte van de aanpak in Noord-Holland en is de minister op de hoogte van de plannen voor de Peel en de Veluwe en hoe apprecieert u ze afzonderlijk? 

Is de minister bekend met de wens vanuit de Peel om middelen ook buiten de 250-meterzone in te zetten, en staat de minister daarvoor open? 

Hoe voorkomt de minister dat in de beëindigingsregeling (vbr) dure bedrijven met weinig natuurwinst op worden gekocht. En hoe zorgt de minister dat de regeling effectief is waar de nood het hoogst is, zoals op de Veluwe? 

Er zijn ook zorgen rond uitvoering van provinciale plannen, hoe zorgt de minister ervoor dat er landelijke regie komt en er een gelijk speelveld ontstaat in Nederland? 

De restopgave wordt gerealiseerd met doelsturing met heldere borging en focus op het vakmanschap van de boer. De tussendoelen in 2030 zijn bedoeld om te kunnen monitoren en bijsturen waar nodig. Deze doelen zijn geen keuze, maar verplicht en 2030 is nodig om te bepalen of de doelen in 2035 gehaald gaan worden. We willen dat de boer daar niet alleen voor staat en daarom zijn er tot 2035, 20 miljard aan middelen, gereserveerd waarmee we naast de boer kunnen gaan staan.

Hoe gaat de minister borgen dat zowel kleine als grote boeren over een passende gereedschapskist beschikken om aan de emissiedoelen te voldoen? 

We investeren in herstel van natuurgebieden. Hiervoor komt structureel geld beschikbaar en dit geld is bedoeld om het beheer op orde te brengen zodat bij kan worden gedragen aan een goede staat van instandhouding van de natuur. 

Hoe helpt dit geld om Natura2000 doelen in met name stikstofgevoelige natuurgebieden te halen?  

Groene BOA capaciteit vraagt om structurele financiering, hoe loopt het proces om daar te komen? 

Herkent de minister het belang van langjarige agrarisch natuurbeheer contracten en zegt de minister toe dat ze gaan komen? 

Is het voor de minister een optie om voor gezoneerde gebieden ook ANLB-pakketten te ontwikkelen?   

De dijk, de samenwerking

Voorzitter, landbouw, natuur en stikstof vragen samenwerking op alle niveaus. Laten we daarom kiezen voor een voedselsysteem dtoekat gezond en betaalbaar voedsel verbindt met een gezonde leefomgeving en een aantrekkelijk landschap. 

Deze doorgaande ontwikkeling vergt samenwerking van verschillende partijen. De Raad voor de leefomgeving en infrastructuur constateert in haar rapport Falen en Opstaan in 2025 dat de overheid moeilijk haar sturende rol loslaat. Daardoor worden gemeenschappen niet benut. Het advies luidt: creëer gremia waar overheid, bedrijfsleven en gemeenschappen samenkomen. 

We starten met de oprichting van productschap 2.0. Niet uit nostalgie, maar om uitvoeringskracht met de polder te organiseren. Daarmee zorgen we ervoor dat we de kennis en kunde kunnen gaan inzetten van praktijkmensen en er middels wederkerigheid meer samenwerking ontstaat.

Vanuit een productschap wordt het eenvoudiger om innovaties te financieren en de keten bij te laten dragen in kennis, geld en faciliteiten. We voorkomen o.a. freeriders, kunnen data veilig verzamelen en maken meer snelheid. 

Hoe gaat de minister het productschap zo snel mogelijk met voldoende middelen vormgeven, met inachtneming van de lessen uit het verleden? 

De hemel, het grotere verhaal

De hemel omvat zowel het land als de dijk en vormt voor velen een uitgangspunt en gedeeld doel. Zo’n gedeeld verhaal hebben we hard nodig. We hebben een gezamenlijke taal nodig. Een dialoog over waarden. Een idee van hoe onze landbouw en natuur, ons voedselsysteem, er in 2050 uitziet, waar die plaatsvindt en onder welke condities. 

De landbouw is niet alleen een economie van geld. Landbouw is onderdeel van een verhaal van brede welvaart. De investeringen in het landelijk gebied leggen de basis.

‘De polder is de plek van het land, de dijk en de hemel.’  Het CDA is trots op onze innovatieve landbouw, tuinbouw en visserij. Daar zet ik me in de LVvakVN commissie, samen met mijn collega Joris Lohman, met hart en hoofd voor in.