Hen­ri in debat over de eco­no­mi­sche gevol­gen van de oor­log in het Mid­den-Oos­ten

Voorzitter,

Vier weken na de aanval van Israël en de VS op Iran worden de gevolgen van deze oorlog steeds meer duidelijk.

Veel mensen maken zich zorgen over de onrust in de wereld. Ze maken zich ook zorgen over hun eigen financiën en dat begrijp ik. Zeker als je het al krap hebt. Als je de auto nodig hebt voor je werk en er is geen alternatief, dan hakt de hoge benzineprijs aan de pomp er flink in.

Ik denk dat we ons ook echt zorgen moeten maken. De hoge olie- en gasprijzen gaan onze economie op meerdere manieren significant raken.

Huishoudens en bedrijven merken de hoge olieprijs direct aan de pomp. Ook energiecontracten zullen duurder worden. Op middellange en langere termijn gaan we het merken in de prijzen van producten en voedsel.

De inflatie zal stijgen op de korte termijn en na 1 of 2 jaar nog, via tweede orde effecten en de lonen. De economische groei zal lager uitvallen. Dit kan burgers en bedrijven hard raken. 

Voorzitter,

De roep om compensatie en steun vanuit de overheid klinkt inmiddels luid en is begrijpelijk. 

Ik denk dat we een eerlijk beeld moeten schetsen van de situatie. Hoge energieprijzen wereldwijd hebben we niet zelf in de hand en kost ons welvaart. We leveren als samenleving als geheel welvaart in. 

Compensatie van huishoudens en bedrijven is altijd een vorm van herverdeling van de welvaart; een herverdeling tussen huishoudens onderling in het hier en nu; of een herverdeling tussen de welvaart nu versus later. Er is geen gratis geld.

Ik verwacht van het kabinet dat zij scenario’s opstelt hoe deze crisis zich kan ontwikkelen. Ik denk dat de scenario’s die door De Nederlandse Bank zijn gepresenteerd, een goed begin kunnen zijn.

Hoe kunnen we in deze verschillende scenario’s bedrijven en burgers die het hoofd niet boven water kunnen houden, ondersteunen?

Bij alle maatregelen die het kabinet voorstelt, moeten we de volgende uitgangspunten hanteren:

1. De maatregelen moeten langere tijd volhoudbaar zijn, want we weten niet hoe lang deze crisis duurt. 

2. We moeten compenserende maatregelen altijd zo gericht mogelijk inzetten, bij huishoudens en bedrijven die het echt nodig hebben. Generieke subsidies hebben niet onze voorkeur.

3. Het pakket aan maatregelen moet op korte en langere termijn verstandig zijn en Nederland en Europa weerbaarder maken voor schokken in de energiemarkten.

Onderschrijft het kabinet deze uitgangspunten? 

En kan het kabinet snel komen met een inventarisatie van maatregelen en met name wanneer en onder welke voorwaarden steunmaatregelen wil inzetten. Snel is wat het CDA betreft binnen enkele weken. 

Op drie punten wil ik vragen om maatregelen mee te nemen in deze inventarisatie.

Het mkb kan te maken krijgen met fors hogere kosten die het niet direct kan doorberekenen in de prijzen. Dat kan leiden tot liquiditeitsproblemen. Kan het kabinet onderzoeken of verruiming van de BMKB soelaas biedt? [motie]

Kan het kabinet onderzoeken en overleggen met werkgevers hoe we een dekkende reiskostenvergoeding kunnen bieden aan werknemers die afhankelijk zijn de auto voor woon werkverkeer? 

In het coalitieakkoord is geld uitgetrokken om de concurrentiepositie van de energie-intensieve basisindustrie te verbeteren. Kan dat geld naar voren worden gehaald? 

Daarnaast wil ik ook van het kabinet weten hoe we maximaal kunnen blijven inzetten op het verminderen van de energievraag door energiebesparing en verduurzaming. Hoe gaan we fors inzetten op elektrificatie?

Daarnaast zullen we veel serieuzer moeten kijken naar de weerbaarheid van ons energiesysteem. We zijn erg kwetsbaar en daar moeten we niet voor weg blijven kijken.

Onze gasvoorziening is erg afhankelijk geworden van de Noorse gaspijpleiding en vloeibaar gas uit de VS. De VS dreigt nu ook deze gaslevering in te zetten als pressiemiddel. We kunnen dat dreigement maar beter serieus nemen.

Dat betekent dat we onconventionele maatregelen moeten durven treffen. Gaan we bijvoorbeeld snel inzetten op kussengas als strategische noodvoorraad? En kan Nederland hier het voortouw nemen in Europa? [motie]

Is het wel verstandig kolencentrales te sluiten in 2030 of zullen we ze achter de hand moeten houden?

Voorzitter,

Tot slot: de overheid mag opnieuw best een appèl doen op de samenleving zelf om zuinig om te gaan met energie en te investeren in energiebesparing. Want we kunnen zelf als burgers van Nederland ook een bijdrage leveren.

We hebben een sterke economie, we zijn weerbaar en we kunnen dit aan, maar dan moeten we niet treuzelen, aarzelen of noodzakelijke ingrepen onnodig uitstellen. Ook hier geldt dus: aan de slag!