Jan­ti­ne bena­drukt belang digi­ta­le auto­no­mie

Voorzitter, de voorgenomen overname van Solvinity, een belangrijke leverancier voor tal van cruciale digitale diensten voor onze overheid, door een Amerikaans bedrijf, drukt ons pijnlijk met de neus op de feiten. In de afgelopen jaren hebben wij ons zeer afhankelijk gemaakt van BigTech uit de Verenigde Staten. Als CDA kiezen wij voor het afbouwen van deze afhankelijkheden. Dat kan niet van de een op de andere dag, daar is zeker tijd voor nodig. We zullen soms klein moeten beginnen en wennen aan het gebruik van Europese alternatieven, maar deze doelstelling staat. Het nieuwe coalitieakkoord is er heel helder over. Een voorbeeld is het Rentmeestervennootschap als rechtsvorm: een mooie manier van verantwoord ondernemerschap en beschermd eigenaarschap.

Juist bij onze kritieke infrastructuur, zoals DigiD, is de urgentie er. Wij delen de zorgen van burgers en de vele experts die wij in de afgelopen weken hebben gesproken, dat we kwetsbaar zijn. De geopolitieke situatie introduceert een nieuw tijdperk, waarin digitale infrastructuur een pressiemiddel wordt. Na het bericht over de mail bij het internationale strafhof, lazen we vorige week alweer dat de Amerikaanse regering via haar beleid de druk opvoert richting ambtenaren die werken aan regulering van BigTech. Voorzitter, het CDA ziet grote risico’s bij de Amerikaanse overname van Solvinity. Met name het ernstige risico dat met een beroep op de Cloud Act de Amerikaanse overheid ons systeem kan platleggen of zichzelf toegang tot gegevens van Nederlandse burgers kan verschaffen.

Onze fractie vindt het goed dat toezichthouders de voorgenomen overname en de mogelijke gevolgen voor nationale veiligheid en marktconcurrentie onderzoeken. Wij vinden het belangrijk om deze uitkomsten af te wachten. Wat het CDA betreft liggen nu nog wel alle opties op tafel, en dat herkennen wij onvoldoende terug in de brief die we gisteren van de regering hierover kregen: kan de staatssecretaris aangeven of wat hem betreft de optie tot het niet laten doorgaan van de overname ook nog op tafel ligt? 

Voorzitter, tijd voor een hoopgevend perspectief. Want het kan en moet echt anders. In Nederland lopen we voorop als het gaat om digitalisering. Zo hebben we een innovatief ecosysteem aan bedrijven en onderzoekers dat in de startblokken staat om de uitdaging aan te gaan. Er is nu een momentum ontstaan om ‘digitale soevereiniteit’ te vertalen naar concrete actie. De komende tijd willen wij doen wat nodig is: de juiste stappen zetten in de goede richting, in samenwerking met overheid, maatschappelijk middenveld én bedrijfsleven. 

Wel dienen meerdere dingen tegelijkertijd gecoördineerd te worden opgepakt. 

Allereerst, bij aanbestedingen eisen dat de partij in Nederlands of Europese handen is, met aandacht voor zowel de financiële structuur als de zeggenschap. Met heldere definities en een juridisch houdbare grondslag, bijvoorbeeld op basis van het Europese soevereiniteitskader. Het liefst aan de voorkant dus risico’s voorkomen. Wat ons betreft kan hier ook een change of control-bepaling een rol in spelen: wanneer het bedrijf tóch in buitenlandse handen valt, laten we alle contracten zo snel als mogelijk ontbinden. Hoe kijkt de staatssecrataris hiernaar en is dit nog optie bij Solvinity? En hoe kijkt de regering naar het toepassen van poison pill bepalingen, waardoor bij ongewenste overnames zeggenschap over een deel van de aandelen in Nederlandse handen komt? Hierbij moet mij wel iets van het hart: het CDA staat voor gespreide verantwoordelijkheid. Wij zijn van mening dat bedrijven ook verantwoordelijk zijn. Daarom heb ik de oprechte verbazing hoe je als bedrijf, dat grotendeels werkt voor de Nederlandse overheid aan gevoelige diensten, kan kiezen voor zo’n overname.

Hiernaast moeten we tijdig risico-analyses uitvoeren en in kaart brengen welke digitale dienstverlening reeds in Europa beschikbaar is. Vraag: Klopt het dat zulke analyses tot nu toe geen onderdeel uitmaken van de staande praktijk? 

Tot slot dienen we breder te kijken naar de digitale infrastructuur in onze publieke sector. Niet van casus naar casus, maar de basis op orde brengen, centrale aansturing en doorzettingsmacht voor de nieuwe bewindspersoon. Van reactief naar proactief. Dat zal ook het vertrouwen van onze burgers in de overheid versterken. Laten we deze slag met elkaar gaan maken, op een ambitieuze en realistische manier.