Luci­ën­ne houdt haar mai­den­speech

Voorzitter,

Ik lees u iets voor wat ik vond op de Engelse Wikipedia pagina.

Ik heb het even vrij vertaald naar onze beide rijkstalen.

“Eens in de vijftien jaar wordt ons land niet bestuurd vanuit Den Haag, maar door 22 rayonhoofden in Friesland. En ons land is dan in goede handen”. En in onze tweede rijkstaal, “By genoch iis leit it bestjoer net yn Den Haach mar by de 22 Fryske rayonhaaden en dat giet best goed”. En voordat me verweten wordt dat ik de feitjes omtrent het aantal rayonhoofden niet helemaal op orde heb, het is een wat ouder citaat.

Maar zonder gekheid, zo simpel kan het leven zijn. De waan van alle dag beheerst vaak ons leven totdat er iets ingrijpends of iets bijzonders gebeurt. Het ingrijpende verlies in mijn leven heeft mij laten inzien dat het leven ons gegeven is en dat niets planbaar of maakbaar is. Hoe belangrijk we vaak de waan van de dag vinden, vooral in de politiek, het is altijd te relativeren als je het in het perspectief van een ingrijpende gebeurtenis zet. Dan is alles bijzaak en familie meer dan hoofdzaak.

Datzelfde geldt voor dat bijzondere, in mijn voorbeeld, voorzitter, gaat het om, zoals u het noemt de ‘tocht der tochten’ en zoals wij het noemen de Alvestêdetocht. Dat van die 15 jaar klopt al lang niet meer, maar wat waren we er dichtbij in 2012. Volgens mij was er in Den Haag al bijna een nationale feestdag afgekondigd.

Bij de laatste Elfstedentocht was er gekte, drukte, maar bovenal heel veel plezier en saamhorigheid.. maar hoe zou het vandaag de dag gaan? Voorzitter, ik schets u mijn verwachtingen

Hysterie op X en ook een beetje ruzie over wanneer “it oan giet”. Volgeboekte hotels, influencers die de tocht alvast schaatsen voor de likes en de views. Talkshows vol speculaties, deskundigen die over elkaar heen buitelen en…

Ik denk hier in Den Haag, een aantal moties die de minister oproepen om er alles aan te doen om de tocht door te laten gaan. Bijvoorbeeld door snelle warmte onttrekking aan het knelpunt bij de bijna vorige tocht, de Luts in Balk.

Maar gelukkig, voorzitter, u hoorde het net in het citaat van een bekend politicus, het besluit ligt bij het bestuur geadviseerd door de rayonhoofden, verwoord door de voorzitter van de Elfstedentocht. Die rayonhoofden laten zich niet sturen, gaan niet mee in de hypes, maar nemen op het juiste moment het juiste besluit en daarom, voorzitter “gaat dat best goed”.

Die verantwoordelijke Friese rayonhoofden staan voor mij symbool voor hoe het ook kan. Niet meegaan in de waan van de dag, verantwoordelijkheid nemen, relativeren, nuchter blijven, samen de schouders eronder en een heel land laten genieten van het mooiste sportevenement in de wereld.

We zullen zien hoe het allemaal gaat lopen, het was een bespiegeling van mijn kant. En stiekem dromen velen met mij over de dag dat de legendarische woorden ‘it giet oan’ weer klinken.

Maar nu de sprong naar de werkelijkheid. In de politiek gaan we vaak wel mee in de waan van de dag, is verantwoordelijkheid nemen lastig, lukt relativeren niet, gebruiken we te weinig ons nuchtere boerenverstand en proberen we allemaal onze schouders eronder te zetten, maar laten we daarbij het woord ‘samen’ vaak achterwege.

Hoe mooi zou het zijn dat wij als 150 Kamerleden de klus klaren met als voorbeeld de rayonhoofden uit Fryslân. Samen de schouders eronder om het beste voor Nederland te doen. Voor mij als CDA’er betekent dat een Nederland waarin we wat meer omzien naar elkaar, verantwoordelijkheid willen nemen en uitstralen dat we pal achter onze democratische waarden staan. En dat voorzitter brengt me bij het onderwerp waar we het vandaag over hebben, nl. de begroting binnenlandse zaken met voor mij specifiek alles wat met onze medeoverheden te maken heeft. Tot voor kort was ik zelf werkzaam in gemeenteland en ik weet hoeveel invloed ons handelen in Den Haag heeft op het werk van raadsleden, statenleden, wethouders, gedeputeerden en waterschapbestuurders.

Als eerste, een belangrijk onderwerp in deze begroting, namelijk weerbaar bestuur.

Er wordt geld vrijgemaakt voor beveiliging volksvertegenwoordigers en raadszalen. Op zich is dat goed, maar voorkomen is beter dan genezen. Hierbij moeten we onszelf in de spiegel kijken. Decentrale overheden zijn gebaat bij helder beleid, wat na een democratisch besluit niet ter discussie wordt gesteld. Dat geldt zowel voor het kabinet als de Kamerleden. We hebben hier eerder vragen over gesteld nav de oproep van de bestuurders uit de zuidelijke provincies nav bedreigingen en intimidatie. De antwoorden van de minister waren politiek correct, maar het gaat erom dat het kabinet en ook de kamer verantwoordelijkheid neemt en laat zien pal achter onze bestuurders te staan. Dat geldt ook voor situaties waarin een democratisch genomen besluit je soms politiek niet zo goed uitkomt. Als CDA’er zal ik mij de komende 4 jaar inzetten voor een politieke cultuur, waarin we laten zien dat we pal achter onze democratische waarden staan en intimidatie en bedreigingen niet accepteren.

Dan omzien naar elkaar.

Ook in deze begroting ontbreekt de verwijzing naar de Brede Welvaart. Voorzitter, u kent vast de Friese paradox. Inwoners van Friesland scoren relatief lager op economische welvaart, maar juist hoger op ‘brede welvaart’. De inwoners zijn gelukkiger dan in andere delen van Nederland. Maar deze brede welvaart staat onder druk. Demografische trends en economische uitdagingen tasten de leefbaarheid aan. En dit geldt voor veel regio’s. Als CDA willen we inzetten op een brede investeringsafweging om recht te doen aan het rapport ‘Elke regio telt’. Zodat de leefbaarheid op het platteland niet onder druk komt te staan. Kan de minister toezeggen dat er eindelijk uitvoering wordt gegeven aan dit rapport?

En als derde, verantwoordelijkheid nemen.

Nieuwe taken richting medeoverheden moeten volgens de financiële verhoudingswet gepaard gaan met voldoende financiële middelen van het rijk. Ik ben erg nieuwsgierig naar de strategische evaluatie UDO en het effect van de regiodeals. Daarnaast ben ik benieuwd of de financiële verhoudingswet altijd wordt opgevolgd. Vraag aan de minister: ‘Kun u aangeven of de financiële verhoudingswet altijd wordt opgevolgd’? En als tweede, hoe borgen we dat de UDO consequent wordt uitgevoerd bij nieuwe taken voor medeoverheden?

Voorzitter, Verantwoordelijk nemen, is ook vertrouwen geven. Het CDA kiest voor minder regels en meer vertrouwen. Welke ambitie heeft de Minister van Binnenlands Zaken als het gaat om het schrappen van regels? Op hoeveel geschrapte regels kunnen we dit jaar rekenen van het Ministerie van Binnenlandse Zaken?

Als laatste, het demissionaire kabinet heeft bij aanvang van deze regeerperiode ingezet op goed bestuur. De medeoverheden moesten in staat gesteld worden om hun taken uit te voeren. De praktijk is echter weerbarstig en mijn vraag is aan de minister: “Wat zijn de leerpunten uit de agenda goed bestuur?

Afsluitend, voorzitter. Deze begroting heb ik langs de lat van verantwoordelijkheid nemen, omzien naar elkaar en democratische waarden gelegd. Met als voorbeeld handelen als de 24 rayonhoofden en als doel een nog beter Nederland voor onze toekomstige generatie. Ik wil afsluiten met een bekend Fries gezegde: Sizzen is neat, mar dwaan is in ding. Voorzitter, u mag mij daaraan houden.