“Samen­wer­ken is ster­ker dan het eigen gelijk.” Hen­ri Bon­ten­bal op de Dag van de Chris­ten­de­mo­cra­tie

Beste vrienden, 

Zoals u weet, begin ik vaak mijn speech met een vergezicht of een mooi verhaal. Met het citeren van een paar denkers of schrijvers. Een verhaal over de lange termijn, voorbij de waan van de dag. Maar dit keer wil ik het anders doen. Vandaag begin ik – voor de verandering – met de dagkoersen uit Den Haag. U heeft er de afgelopen dagen vast iets van meegekregen. Ik praat u er graag over bij. 

Hoe zijn we hier gekomen? Een jaar geleden sloten we een coalitieakkoord en stapten we in een minderheidscoalitie. Een meerderheidscoalitie bleek op dat moment niet mogelijk. In die omstandigheden kozen we voor een minderheidskabinet. Om de verandering te brengen die Nederland nodig heeft. In een politiek landschap met steeds meer partijen verwacht ik dat dit vaker nodig zal zijn.

Daarnaast kan een minderheidscoalitie leiden tot een andere politieke cultuur; Een cultuur van samenwerken. Een cultuur gericht op de lange termijn. Een andere politieke cultuur die we in ons parlement hard nodig hebben. 

We zijn op een cruciaal moment voor deze minderheidscoalitie aangekomen. Komende week stemmen we over het Belastingplan. Het Belastingplan vormt de basis voor de inkomsten van de overheid. Zonder een Belastingplan kan het kabinet de andere plannen niet goed uitvoeren. Het kabinet heeft al veel stappen gezet om tegemoet te komen aan de wensen van de oppositie. Dan denk ik bijvoorbeeld aan de hervormingen in de sociale zekerheid, waardoor we het gesprek met de sociale partners kunnen voortzetten. Aan de extra investeringen in de regionale bereikbaarheid waar we allemaal voor strijden, maar ook aan de maatregelen om de koopkracht van werkenden te verbeteren, met oog voor eenverdieners. Ik wil de ChristenUnie en 50PLUS daarbij in het bijzonder noemen. Zij hebben de afgelopen maanden steeds een constructieve rol gespeeld. Daar wil ik hen voor bedanken. Het is belangrijk dat het Belastingplan op een meerderheid kan rekenen in zowel de Tweede als de Eerste Kamer. Alleen dan kunnen we veranderingen doorvoeren die Nederland nodig heeft. Het CDA heeft steeds gezegd: we willen zoeken naar stabiele meerderheden in de Tweede én Eerste Kamer.

 Dat zal ik ook de komende dagen blijven herhalen. En we zullen te werk gaan op de manier zoals u dat van ons gewend bent: De inhoud voorop! Welke voorstellen leggen andere partijen op de mat? Hoe kunnen we écht met elkaar samenwerken? Dat vraagt om een politieke cultuur waarin we elkaar iets gunnen. Van goed naar elkaar luisteren. Van verder denken dan je eigen verhaal. En laat ik daar duidelijk over zijn: Dat is niet links óf rechts. Dat is een opdracht aan ons allemaal. *** Waarom hameren wij zo op die meerderheden? Omdat wij het onverantwoord vinden om erop te gokken dat de Eerste Kamer zal instemmen met het belastingplan. En zoals u allen weet: wij CDA’ers hebben het niet zo op gokken. Wij zijn een partij die fatsoenlijk wil besturen. Een partij die stabiliteit wil brengen. Juist om antwoorden te kunnen geven op de vragen van deze tijd. Dat kan niemand alleen. Dat kan geen partij alleen. En dus herhaal ik mijn oproep aan al mijn collega’s in de Tweede Kamer: Samenwerken is sterker dan het eigen gelijk. Samenwerken is wat Nederland van ons vraagt.

 Wij blijven de samenwerking opzoeken. 

Het is niet alleen belangrijk dat we na jaren van stilstand resultaten boeken op de grote thema’s. Er is iets groters aan de hand. Kijk naar de Verenigde Staten. We zien met lede ogen aan hoe de Amerikaanse democratie onder druk staat. Politieke macht en persoonlijk gewin lopen steeds meer door elkaar heen. Trump en zijn vrienden gebruiken hun posities voor zelfverrijking. Techmiljardairs steken honderden miljoenen in verkiezingscampagnes om politieke invloed uit te oefenen. Dichterbij bij huis houdt Frankrijk ons een spiegel voor. Een waarschuwing voor wat ook Nederland kan overkomen als we niet met elkaar leveren. Frankrijk laat zien wat er gebeurt als politieke verdeeldheid het steeds moeilijker maakt om verantwoordelijkheid te nemen. En ik sprak al eens eerder over een ander, donker scenario: Een scenario waarin aan het einde van dit decennium radicaal-rechtse partijen regeren in Frankrijk, Duitsland en veel andere landen.

Die waarschuwing herhaal ik vandaag. Want radicale partijen geven onvrede een tijdelijke megafoon, maar uiteindelijk laten ze een nog grotere puinhoop achter. Daarom hebben we als democratische krachten een grotere opdracht. De Amerikaanse politicus James Talarico verwoordde het in zijn campagne in Texas treffend: We kunnen de politiek van verdeeldheid niet verslaan met nog meer verdeeldheid. Tegenover de politiek van verdeeldheid zet hij een politiek van liefde. Augustinus zei het ook al: wat een staat bij elkaar houdt, is liefde voor dezelfde dingen. Gedeelde waarden. Een gedeelde verantwoordelijkheid. Een gedeelde liefde voor Nederland. Om een gemeenschappelijk huis. Om met het thema van vandaag te spreken. Daar gaat het om. 

En die opdracht brengt mij terug bij de komende dagen. Het kabinet heeft de bal nu bij de Tweede Kamer gelegd. De Kamer heeft dus nog een paar dagen de tijd om alles op alles te zetten om alsnog tot die meerderheden te komen. Dan kiezen wij ervoor om niet stil te gaan zitten, maar om de verantwoordelijkheid te nemen om samen met andere partijen die handschoen op te pakken. Dat is wat u van ons vraagt. Dat is wat Nederland van ons vraagt. Ik garandeer u dat het CDA er alles aan doet om uit deze impasse te komen. We gaan doen wat nodig is. 

En toch zou ik vandaag meer willen zeggen dan alleen iets over de politieke actualiteit. Ik kijk ernaar uit om op deze Dag van de Christendemocratie met elkaar in gesprek te gaan en ons te laten inspireren. Voorbij de dagkoersen, met ogen gericht op de toekomst van onze kinderen en kleinkinderen. Aan het begin van dit parlementaire jaar mocht ik de H.J. Schoo Lezing geven. Ik sprak daar over veerkracht. Een woord dat je inmiddels in managementboeken, beleidsnota’s en in het schap met zelfhulpboeken vindt. Maar het is ook een woord dat ons, wat mij betreft, helpt om met scherpte naar onze tijd te kijken. En als ik het over veerkracht heb, dan zie ik dat op vier niveaus: persoonlijk, maatschappelijk, economisch en politiek. Allereerst is er persoonlijke veerkracht. De Raad voor de Volksgezondheid en Samenleving luidde onlangs de noodklok over de staat van de mentale gezondheid in Nederland. ‘’We leven met elkaar in een ‘hypernerveuze samenleving’ waarin prestatiedruk, versnelling en individualisme zijn doorgeschoten en het welzijn van jong en oud bedreigen’’ Onzekerheid heeft ons in z'n greep. Onzekerheid over de wereld. En misschien ook wel over ons eigen leven. We zoeken allemaal naar houvast. Maar houvast vinden we niet zozeer in een goed gevulde bankrekening of in een afgetraind lichaam. Houvast vinden we in zingeving, in geloof in de toekomst en in elkaar. 

In een wereld die sterk verandert, wordt de veerkracht van onze samenleving als geheel op de proef gesteld. Mensen maken zich zorgen om verschillen in kansen, opleiding en inkomen. Ons gedachtegoed leert ons dat we mensen die echt hulp nodig hebben, moeten helpen. En dat de sterkste schouders daarbij de zwaarste lasten dragen. Onze staatssecretaris Annet Bertram zet zich in voor de bereikbaarheid van heel Nederland. En minister Mirjam Sterk knokt ervoor om de zorg toegankelijk en betaalbaar te houden voor iedereen. Zo werken we aan eerlijke kansen, juist ook voor de meest kwetsbaren. Tegelijkertijd zetten minister Tom Berendsen en staatstssecretaris Derk Boswijk zich in voor een veiligere wereld en een veerkrachtige krijgsmacht. Een ongelooflijk belangrijke opdracht in deze veranderende wereld. Maar waar de samenleving, wat mij betreft, het meest veerkrachtig is, zijn de plekken waar mensen elkaar ontmoeten. Bij verenigingen, sportclubs en in de kroeg. Voorbeelden van plekken waar we met elkaar in verbinding staan. Daarom zet Minister Pieter Heerma zich in voor het gemeenschapsfonds, om lokale gemeenschappen te versterken. 

Een veerkrachtige samenleving is onlosmakelijk verbonden met een veerkrachtige economie. Onze industrie staat onder druk, de energieprijzen zijn hoog. Als handelsland zijn we sterk afhankelijk van andere landen. Het is onze minister Heleen Herbert die zich ervoor inzet om onnodige regels te schrappen en te blijven investeren in nieuwe technologieën, zodat onze economie gezond en duurzaam blijft. En onze staatssecretaris Jo-Annes de Bat heeft een crisisaanpak gepresenteerd om de problemen op het elektriciteitsnet daadkrachtiger op te lossen. 

Als laatste wil ik stilstaan bij politieke veerkracht. Ik sprak al over een andere politieke cultuur die hard nodig is. Maar misschien snakken mensen nog wel het meest naar een politiek die levert. Een politiek van weinig poespas, maar van doen wat je beloofd hebt. Het kabinet heeft deze week plannen gepresenteerd waarin we het stikstofbeleid uitwerken. Dat doen we om Nederland van het stikstofslot te krijgen, boeren perspectief en zekerheid te bieden en de natuur te herstellen. Ik ben bijzonder trots op de Kamerleden Jan Arie en Joris, die zich samen met Jo-Annes dag en nacht hebben ingezet voor plannen die daadwerkelijk uitvoerbaar zijn. En hier past ook een groot compliment voor Gerben en Merel van het NAJK en voor Ger van LTO. We kunnen dit alleen samen doen. 

Nederland zal de komende jaren alles op alles moeten zetten om veerkrachtiger te worden. Zowel in onze eigen levens, als in de samenleving. In onze economie en zeker ook de politiek zelf. 

Tot slot wil ik mij richten tot iemand die de afgelopen weken en maanden enorm veel werk heeft verzet: onze vicepremier Bart van den Brink. Van ‘s ochtends vroeg tot ’s avonds laat is er hard doorgewerkt. Steeds met het doel om een succes van dit kabinet te maken. Daarom wil ik vandaag een enorm compliment maken aan … Rachel, de vrouw van Bart van den Brink. Je zal maar met zo’n man getrouwd zijn. Bart, enorm veel dank voor je inzet, voor het CDA en voor Nederland. 

Ik rond af. We gaan een spannende week tegemoet. Onze inzet is om hier sterker uit te komen. Het CDA wil van dit kabinet een succes maken. We willen de resultaten boeken die we Nederland hebben beloofd. We hebben beloofd stabiliteit te bieden. Onze krijgsmacht op orde te brengen. Het stikstofprobleem op te lossen. Te investeren in de economie van de toekomst. Het vestigingsklimaat voor bedrijven te verbeteren. Meer grip te krijgen op migratie en de asielketen op orde te brengen. Woningen te bouwen voor jongeren en ouderen. Dit kabinet begon met stevige ambities en frisse moed om echt aan de slag te gaan. Het is die ambitie die ons drijft. Wij gaan ervoor! Dank u wel!