Hen­ri houdt de Kroon­be­de

Beste aanwezigen,

Geloof en politiek horen bij elkaar, en wie dat ontkent, heeft van geloof en politiek weinig begrepen.

Tegelijkertijd zijn geloof en politiek ook twee totaal verschillende werelden, die in de persoon van de politicus een spanning opleveren.

Laat ik met het eerste beginnen.

De gedachte dat religie en levensbeschouwing geen rol in de politiek mogen spelen, is naïef en wereldvreemd.

Het politieke is juist het domein waarin er een botsing plaatsvindt tussen verschillende overtuigingen en visies, die gebaseerd zijn op levensbeschouwingen en ethische denktradities die met elkaar in spanning zijn;

Een spanning die niet oplosbaar is op basis van wetenschappelijk bewijs of een universele scheidsrechter.

Wie beweert dat geloof in de politiek geen plaats mag hebben, probeert daarmee een dominante levensovertuiging zonder discussie tot een soort staatsgodsdienst te promoveren, maar dat is een totalitaire neiging die we niet mogen accepteren.

Vandaag was ik bij de uitvaart van Elco Brinkman en ik citeer hem hier graag. Hij zei: “Laten we blijven hopen op een toekomst waarin God en Godsdienst niet alleen nog maar op een zolder voor privacy kunnen worden aangetroffen.’’ 

Het politieke domein is de plek waarin politici met hun idealen, overtuigingen en geloof aan de slag gaan en via conflict en coöperatie tot een compromis komen die het mogelijk maakt om de vrede voor de samenleving te bevorderen.

Als christendemocraat neem ik naar het parlement mijn overtuiging mee dat de mens meer is dan een toevallige samenstelling van cellen, botten, huid en haar, maar dat de mens een uniek persoon is, met een intrinsieke waardigheid omdat deze mens gewild is en bemind wordt.

Dat vormt de basis van waaruit ik de politieke arena in stap. Ik laat me daarbij steeds voeden, inspireren en aanmoedigen door bronnen die me helpen om dat geloof levend te houden.

Tegelijkertijd is er ook spanning tussen de wereld van het geloof en de wereld van de politiek.

De politieke cultuur zoals we die nu aantreffen, is er één van harde woorden, snel scoren, ronkende taal. Het is een cultuur van veel praten en weinig luisteren, van veel geluid en weinig stilte.

Van de politicus wordt verwacht dat hij snel met een oordeel komt en overal een mening over heeft. 

Daar tegenover staat voor mij de wereld van het geloof. Minstens zo belangrijk als de geloofsinhoud is daarbij de gelovige houding.

Dat is een houding van open staan voor wat je zelf niet kunt bedenken, van luisteren en van ontvangen.

De Franse filosofe en mystica Simone Weil gebruikt het woord ‘attente’, wat zoveel betekent als ‘aandachtig wachten’. Het is geen inspanning van de wilskracht, maar een gerichtheid van de ziel waarin het wachten, ontvangen en luisteren centraal staat.

Aandachtig wachten betekent: de controle loslaten en de stilte zoeken. Hier komt ook de ander in beeld; de ander die anders is dan ik.

Het staat in contrast met de wilskracht (‘volonte’) die in actie komt en controle zoekt. De wilskracht waarbij het eigen ego zo vaak een grote rol speelt.

Ik moet hierbij denken aan de mooie uitspraak ‘het kwade schreeuwt, maar het goede fluistert’. 

Het kwade is zoveel vaker luid aan het woord, naar het goede moeten we zoeken en we vinden het vaak pas als we aandachtig luisteren.

De profeet Elia is op de vlucht en verstopt zich in een spelonk op de berg Horeb.

Er komt een harde wind, een aardbeving en vuur. Maar daarin vindt Elia God niet.

Elia vindt God in het ‘suizen van een zachte stilte’ en bedekt zijn gezicht.

Het contrast tussen de wereld van het geloof en de politiek kan soms groot zijn. Het is een contrast tussen ‘volonte’ (wilskracht) en ‘attente’ (aandachtig luisteren).

Toch denk ik dat ook hier de ene wereld de andere ten goede kan beïnvloeden.

Hoe louterend zou het zijn als ook de politiek – wij, politici – de houding van aandachtig luisteren vaker zouden beoefenen? 

Hoe het politieke bedrijf functioneert is niet een gegeven, een wetmatigheid waaraan we ons niet kunnen onttrekken.

Onze houding, onze gezindheid, ons ‘ethos’ is bepalend voor het functioneren van de politiek. 

Het geloof in God is een bron van waaruit deze houding van aandacht luisteren ontspringt.

Wij hoeven niet altijd het laatste woord te hebben. 

Dat wij niet het laatste woord hebben, is een troostrijke gedachte die ons helpt om niet het centrum van de wereld te willen zijn en de gedachte dat de wereld ons maaksel is, relativeert.

‘Wij wachten stil op Gods ontferming’, klinkt het in Psalm 33.

Deze houding van aandachtig wachten kan ons helpen om het als politicus vol te houden.

Dank u wel.