Rou­te­kaart Reli­gi­eus Erf­goed: een visie op onze gebeds­hui­zen

Een Routekaart voor onze gebedshuizen

Op 10 juni 2026 stelde de gemeenteraad de Routekaart Religieus Erfgoed Hilversum vast. Een zorgvuldig opgebouwd stuk dat voor het eerst alle 48 Hilversumse gebedshuizen in samenhang in beeld brengt. CDA Hilversum is blij dat deze Routekaart er ligt.

48 gebedshuizen in beeld

Hilversum telt 48 gebedshuizen: kerken, moskeeën, een joods metaheerhuisje en een vrijmetselaarsloge. Voor het eerst zijn al deze gebouwen samen in beeld gebracht. Met elke gemeenschap is gesproken en er is uitgebreid in kaart gebracht wat de geschiedenis van het gebouw is, hoe de gemeenschap eromheen functioneert en welke uitdagingen er liggen.

Het stuk doet ook iets nieuws: het geeft een doordachte volgorde waarin de gemeente meedenkt over de toekomst van een gebouw. Eerst religieus gebruik. Als dat krimpt: religieus gebruik met medegebruik. Daarna herbestemming met behoud van een maatschappelijke functie. Dan pas andere functies. En sloop alleen in het uiterste geval. Op die manier blijft een gebouw zo lang mogelijk van betekenis voor de buurt waarin het staat.

Aansluiting bij landelijke aanpak

De Routekaart komt niet uit de lucht vallen. In 2018 ondertekende het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap (OCW) samen met kerkeigenaren, overheden en erfgoedorganisaties een samenwerkingsovereenkomst en riep gemeenten op om een eigen kerkenvisie op te stellen. Bijna zeventig procent van de Nederlandse gemeenten heeft daar gehoor aan gegeven. Met dit stuk sluit Hilversum aan bij die landelijke aanpak en bij de structuur die het Rijk samen met de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed en het Catharijneconvent als kern van een kerkenvisie presenteert.

Wat dit betekent voor Hilversum

Gebedshuizen zijn meer dan gebouwen. Het zijn gemeenschappen. Plekken waar veel welzijnswerk wordt gedaan. Eenzaamheid wordt bestreden, armoede wordt verzacht en mensen vinden er een luisterend oor. In een tijd waarin steeds meer mensen zich niet aangesloten voelen zijn dit soort plekken waardevol.

Een gemiste kans

Veel van deze gebouwen zijn ook stedenbouwkundige bakens. Ze staan op markante plekken in onze wijken, vaak al generaties lang. Een aantal heeft de status van rijks- of gemeentelijk monument. Voor de gebouwen die deze bescherming nog niet hebben, voorzag de Routekaart oorspronkelijk in een onderzoek naar de vraag of deze status passend zou zijn. Dat onderzoek is door een meerderheid van de raad geschrapt.

Wij betreuren dat. De gedachte dat een monumentenstatus herbestemming zou belemmeren, klopt feitelijk niet. De wethouder noemde tijdens het debat drie Hilversumse voorbeelden waar het tegendeel is bewezen. Bovendien raken wij met dit besluit de regie kwijt. Erfgoedorganisaties zoals Heemschut of het Cuypersgenootschap kunnen op elk moment zelf een aanvraag indienen tot monumentaanwijzing. De vraag komt vroeger of later toch op tafel. Alleen dan zonder dat wij als gemeente er proactief over hebben nagedacht en zonder dat de eigenaren tijdig zijn betrokken.

Tot slot

Met de Routekaart spreekt Hilversum uit dat onze gebedshuizen ertoe doen. Voor de mensen die er samenkomen, voor de buurten waarin ze staan en voor de stad als geheel. Dat is een wens die wij als raad mogen uitspreken en die wij graag uitspreken. Een gemeente die alleen toetst wat planologisch mag, doet iets anders dan een gemeente die zich uitspreekt over wat zij voor haar inwoners van waarde acht. Met dit stuk doet Hilversum dat tweede en dat is wat ons betreft de goede richting.